Tel Kırma Sanatı, tel kırma nasıl yapılır

[aĞıR aBLa]

Tel kırmada kullanılan malzemeler; gümüş tel, bakır tel ve altın teldir. İşleme sırasında kullanılan iğne ise tel işlemeye özel ve gümüş bir iğnedir. Tel kırmanın iki tekniği vardır. Tel kırma ve tel sarma.
Tel kırma: El yardımıyla kırılarak yapılır. Kanaviçe tekniği bunlardan biridir. Sayılmayan düz kumaşlarda kanaviçe üzerinde tel kırma yapılan tekniklerden bir tanesidir.
Tel sarma teknikleri ise kendi içinde ayrılmaktadır;
Düz sarma
Verev sarma
Hiristo sarma
Balıksırtı sarma
Tel bükme ve iğne üzerinde (kurtçuk) sarmadır.
Tül üzerinde sayılarak işlenir. Tül üzerinde işleme tekniği, gözenekler sayılarak işlemesi yapılır. Kasnağa gerdirilerek çalışılan bu iş makas kullanmadan parmak yardımıyla kırılır. Sayılan kumaşlarda: Sayılan kumaş, dokumalarda gözenekler boyundan sayılarak işlemesi yapılır. Sayılmayan kumaş cinslerinde; ipeksi kumaşlarda kanaviçe yardımıyla yapılır. Kanaviçe kumaşa teyellenerek kasnağa gerdirilir ve kanaviçe gözenekleri hesap işi yapar gibi gözenekler sayılarak işlenir. Kanaviçe üzerinde işleme işi bitirildikten sonra kanaviçenin iplikleri nakış makası yardımıyla yukarıdan aşağıya doğru iplikler teker teker çekilerek çıkartılır. Desen kumaş üzerinde kendini gösterir.
Tel Kırma İşlerken Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
• Eni kalın (enli) kasnak kullanınız.
• Germe işlemini mutlaka kasnak bezi ile yapınız.
• İğne seçimine dikkat ediniz.
• Telin oksitlenmemesi için sıcak ütü kullanmayınız.
• Oksitlenen teli gazete kağıdı ile siliniz.
• Oksitlenen telleri de ayrı bir renk olarak kullanabileceğiniz için atmayınız.
• Kullanılacak teli kırılmaması için iğneye kısa ölçülerde geçiriniz.
• Kıvrılan teli tırnakla değil parmak arasında düzeltiniz.
• İşleme bittikten sonra tel kırmanızı düz bir yere yayarak, arkasından merdane ile bastırarak ütüleme işlemini yapınız (hamur açar gibi).
• Fazla yıkanmayan tel kırmaların temizliği için: Küvete soğuk su içine şampuan dökerek, çitilemeden hafif hareketlerle yıkayıp, yine soğuk su ile durulayınız. Asmadan havlu üzerinde kurutunuz.
• Süsleme yaparken kurt, tırtıl, madeni pullar, boncuklar kullanabilirsiniz.
• İşleme sonunda artan küçük tellerinizi cam kap içerisinde boncuk, midye ve benzeri ürünler ile vitrininizde süs olarak kullanabilirsiniz.
• İşleme boyu kadar telleri keserek bir kap içinde hazır halde bulundurmanız, çalışmanızı kolaylaştıracaktır.
Nakış Yapan Hanımlara Öneriler
Nakış yaparken bilen birinin yanınızda olması gerekmez. Başarınızı ve veriminizi artırmanız, kendi kendinize yeterli olabilmeniz için, aşağıdaki temel özellikleri dikkate almanız gereklidir;
• Çalıştığınız yerin aydınlık olması ve ışığın soldan gelmesi.
• Oturacağınız sandalyenin yüksekliğinin, kasnağı dayayacağınız masanın yüksekliğine uygun olması.
• Ellerin sık sık yıkanması veya yanınızda sabunlanmış havlu bulundurulması.
• Saçların mutlaka toplanması.
• Çalıştığınız yerin temiz, düzenli olması.
• İyi ve güzel ürünler her zaman yeni gereçlerle olmaz, evinizdeki malzemeyi değerlendirerek de güzel eserler ortaya konabilir.
• İğnenizin kutuda bulunması önemlidir. Ağzınıza iğne alarak zevkli işinizi tatsız hale getirmemelisiniz. Dikiş iğnenizi ve tel kırma iğnenizi işiniz bittikten sonra mutlaka iplik takarak kasnak bezine veya bir kağıda iğneleyerek kaldırmalısınız.
• Malzemeyi tutumlu kullanarak maliyeti düşürmelisiniz, kullanacağınız kadar kesmeli gereksiz tel masrafını önlemelisiniz.
• Yaptığınız işi önce siz beğenmelisiniz ki başkaları tarafından beğenilsin.
• Kaliteli iş çıkarmalısınız. Çünkü önemli olan üründür. Acemilik, deneyimin başlangıcıdır. Unutmamalısınız ve yaptığınız hatalardan dolayı moralinizi bozmamalısınız.
• Zevkinizi geliştirmek için vitrinleri dolaşın. Model kitapları inceleyin.
• İşinizin yüzü kadar tersinin de temiz olmasına özen gösterin.
• Bu önemli ama basit ayrıntılar dikkate alındığında, sizlere sunduğumuz öneriler ile yaptığınız işten daha çok zevk alacak, işinizi beğenecek ve aynı zamanda eleştirecek biri olacaksınız. Kuşku duymayın…

Kumaş özelliği: Tel kırma motifleri, üzerine işlendikleri kumaşın kullanım alanına göre farklılık göstermektedir. Az yıkanan, ipliği sayılabilen, sert olmayan kumaşlar tercih edilir (Şifon, tülbent, Ödemiş ipeği, Hatay ipeği, tafta, şantuk, kıl tela, yöresel özellik taşıyan benzeri kumaşlar).
Tel özelliği: Madensel teller makinelerden geçirilerek şerit haline getirilir. Hakiki altın ve gümüşten yapıldığı gibi gümüş üzerine altın, bakır üzerine gümüş kaplayarak yapılanları da vardır (Telin üzeri çakının ucu ile hafif kazınırsa telin kaplama olup olmadığı anlaşılır). Günümüzde gümüş, bakır ve altın renginde teller bulunmaktadır ( Fazla sert olan teller tercih edilmemelidir).
İğne özelliği: Tel kırma iğnesi özeldir. 2,5 – 3 cm. boyunda yassı bir iğnedir. Telin geçebilmesi için baş kısmı geniş (3 – 4 mm.) olup uca doğru incelmektedir. İki delikli olanları da vardır. İğne kenarlarının keskin olması kumaşı yırtabileceğinden kullanılacak iğnelerin kenarlarının keskin olmamasına dikkat edilmelidir. İğneler altın, gümüş, pirinç ve kromdan yapılır.
Desen özelliği: Tel kırma işlemelerinde dantel, kanava, goblen, hesap işi, girintisi – çıkıntısı az olan aplike ve Maraş işi desenlerinden faydalanılır.
Renk özelliği: Başlı başına tek renk telle işlenebileceği gibi, renkli telleri bir arada kullanarak motiflerin daha canlı hale getirilmesi mümkündür.
Deseni kumaşa geçirme özelliği: Desen kumaşa sayarak geçirildiği gibi, açık renk kumaşlarda koyu renk, koyu renk kumaşlarda açık renk kalemle noktalama yapılarak, ince kumaşlarda deseni alta koyarak, kalın kumaşlarda deseni karbon kağıdı ile çizerek mümkündür. Desen kopyalanırken kareli veya milimetrik kağıt kullanılır. Tel kırmanın her bir puanı kareli veya milimetrik kağıdın bir karesine eşittir.
Telin iğneye geçirilme özelliği:
İğnenin sivri ucunu aşağı doğru tutun,
Tel üst delikten geçirilir (iğne iki delikli ise),
İkinci deliğe kadar kıvrılır,
Telin diğer ucu alt delikten geçirilip üst delikten çıkartılır,
Tel, tırnakla iğnenin üzerinden yukarıya doğru yerleştirilir.
Tel kırmanın yapılış özelliği: Kumaş ütülenir, yerleştirme yapılacak yere göre teğel alınır, kasnak bezleri dikilir veya dikilmeden kasnağın altına konularak gerilir. Çizdiğiniz desen özelliğine göre işlemeye geçilir. İşlemeler artı puan – çarpı puan olarak işlenir.
Kenar temizleme özelliği: Kenar temizleme kumaşın ve işin özelliğine göre yapılır. İğne oyası, tığ oyası, makrame bağlayarak, saçak bükerek, köşe çevirerek yapılabilir

[aĞıR aBLa]

İŞLEM BASAMAKLARI

Telin bükülmemesi için kısa kes ve tırnakla değil, parmaklar arasında düzelt.


1- İğneyi tülün deliğine batır. (Üstten alta doğru.)


2- Arada bir delik bırakarak iğneyi tülün yüzüne çık; (1. işlemde gösterilmiştir.)


3- Telin serbest ucunu tülün yüz tarafına boy kadar kıvır. Tırnağınla üzerine bastır.


4- İlk geçirilen delikten iğneyi tekrar tülün altına geçir. Dikey hattın sol yanının çık. Tırnağınla bastır.
(2.ve 3. işlemler)


5- Dikey hattın alt delikten tekrar yüzeye çık. (4. işlem)


6- Soldan sağa yaptığın yatay hattın altından geçir. (5. işlem)


7- Telin alt ucundan hafifçe çekerek yatay hattı yerleştir 4* l5'em ve tırnağınla bastır.


8- Teli geriye bükerek bastır ve ileri geri hareket ettirerek teli kopar.


9- Tırnağınla bastırarak telin iyice yerleşmesini sağla.


10- işlem bittiğinde (+) şekli görülecektir. (6. işlem)



TEL KIRMA HAKKINDA ÖNEMLİ NOTLAR

1- Dışı plastik içi metal yaylı kasnak (Tül için)


2- Vidalı veya vidasız ağaç kasnak (Narin kumaşlar)


3- Narin kumaşlar ve tül için kasnak bezi kullanılır,


4- Boyu uzun, eni dar iğne seçimine dikkat edilmeli,


5- Telin oksitlenmemesi için nem ve rutubetli ortamdan


6- İşlerken ellerin kuru ve temiz olması,


7- Telin kuru bir bezle silinip ve işlenmesi,


8- Telin kıvrılmaması için tırnakla değil parmakla düzleş-


9- İşlemeye başlamadan önce tülün gözeneklerinin düzgün olduğunu kontrol etmek için teğel alınması,


10- Tel kırma işlerken makas kullanılmaması


11- Biten işin düz bir yere yayarak tersinden üzerine beyaz bir kağıt koyarak ütülenmesi,


12- Yıkama işlemi için soğuk su içine şampuan dökerek çitilenmeden yıkayıp bol suda durulanması, ıslak bekletilmeden havlu üstünde kurutulması,


13- Ürünün korunması için bohça içinde rutubetsiz bir yerde saklanması.