Form Tasarımı Hakkında

Hayatımızın her alanında karşılaştığımız form doldurma işlemleri son yıllarda internet siteleri üzerinde de çok yaygınlaştı. İki yazı yada resmi bir araya getirip site yapanlar dahi üyelik başvuruları için neredeyse savcılıktan belge isteyecekler. Bu durum çok can sıkıcı, hatta sinir bozucu bir hal aldı. İşin ilginç tarafı ise formlarda sorulan bu soruların sitelere yada üye olacaklara hiç bir katkısının olmaması. Sırf bu nedenle bir daha uğramadığım yüzlerce site oldu.

Formlar web siteleri için aslında önemli araçlardan bir tanesi.Ancak unutulmaması gereken bir durum var. Hiç bir ziyaretçi form doldurmak için sitenize gelmiyor. Kapsamlı bir site için (özellikle satış siteleri) formlar vazgeçilmez unsurlar. Ancak form tasarımı, genelde site içinde en göz ardı edilen, kullanılabilirliğine ve kullanıcı deneyimine en az zaman ve çaba harcanan kısımlar.

Bir site sahibi olarak tasarım konusunda nelere dikkat etmemiz gerekli? Konuyu netleştirmek için, konu ile ilgili bir kaç söz sarf eden ve bu sözleri kabul gören kişilerden örneklerle başlayalım.

Adam Baker
* Kullanıcıların karşılaştıkları başlıca form problemleri:
o formlar uzun ve karışık,
o formlar açıklayıcı değil, amaçlarını anlamak mümkün değil,
o formlar kullanıcıları bilgi girmeye zorluyor, kullanıcılar bunu uygun görmeseler bile,
o formlar kontrolü kullanıcının elinden alıyorlar,
o web siteleri formları yanlış dolduran kullanıcılara bağırıyorlar.
* Bu tip problemler kullanıcılara kötü bir deneyim yaşatacaktır. Bu da kullanıcıların siteyi terk etmesine ve formu doldurmuş olsalardı elde edecekleri kazançları kaybetmelerine neden olacaktır.
Isaac Forman
Zorunlu form elementleri gibi gereklilikler, kullanıcılarda asabiyet ve boşa uğraşma hissi gibi sonuçlar doğurmaktadır. Makul olandan fazla bilgi isteyen bu siteler, kullanıcıların, geçerli fakat doğru olmayan bilgi girişleri ile karşılaşacaklardır.
Brian Crescimanno
* Formlarınızı kısaltın ve zorunlu yerleri sorgulayın.
Kendinize şu soruları sorun:
1) Bu bizim için önemli olan bir bilgi mi?
2) Bu bilgi, kullanıcının onu bizimle paylaşmak istemediği bir durumda siteye erişimini engellememize değecek bir bilgi mi?
* Kullanıcıların zamanlarını gereksiz bilgiler isteyerek harcamayın. (mesela kullanıcının kısa özgeçmişi)
Caroline Jarrett
* Bilgileri niye istediğinizi açıklayın
Eğer sebepsiz yere soru soruyorsanız kullanıcılar bundan memnun olmayacaklardır.
* Az soru = daha iyi
Kullanıcılarınız yoğun insanlardır ve bu aşamada onların işlerini bölüyorsunuz. Nazik olun: soruları en aza indirin ve onların zamanını harcamayın.
* Kullanıcıya özel daha az bilgi = daha iyi
Kullanıcıya özel kişisel bilgileri sorarken dikkatli olmak daha önemlidir. Çünkü kullanıcılar bunları sizinle paylaşmaktan hoşlanmazlar ve bunun üzerine yasalar vardır. Bir kişiye ismini sorduğunuz gibi kendinizi gizlilik yasaları dünyasında bulursunuz... Tek başına bir konu.
* Sadece bir defa sorun
Andrew Starling
* Gereksiz bilgi toplamayın
Eğer istenme sebebi belirtilmemiş birden çok zorunlu form alanınız varsa, kullanıcıların güvenini kaybedebilirsiniz. Onların faks numarasına gerçekten ihtiyacınız var mı? Hiç kullanacak mısınız? Eğer gereksiz yere bilgi topluyorsanız buna son verin. Aşırı bilginin bir maliyeti vardır, özellikle kullanıcıların algıları hususunda.

Yukarda ki söylemler ışığında, konuyu netleştirmek gerekirse, form tasarımında dikkat edilmesi gereken unsurlar;
Kullanıcılar, onlara sunulan formu doldurmanın ne kadar zaman alacağını bilmeli.

Mümkün olduğunca tek sayfalık formlar oluşturun. Eğer birkaç basamaklı bir form tasarlıyorsanız, kaç basamaklı bir form doldurulması gerektiği bilgisini verin.(örn: satın alma işleminizi bitirmek için 2 basamağınız kaldı)

Formlar, kullanıcıda belirli bir beklenti oluşturmalı ya da beklentileri karşılanmalı

Kullanıcıdan aldığınız bilgileri nerede ve nasıl kullanacağınızı, bu bilgi sayesinde ne gibi bir fayda elde edileceğini açıklayın. Özellikle bir satış sitesi tasarlıyorsanız, satacağınız ürünün fiyatını önceden bildirin. Bu bir çok sitenin karşılaştığı bir sorundur. Henüz hiçbir bilgi verilmeden kredi kartı numarasını istemek, kullanıcıları siteden kaçıracaktır. Alacağı ürünün fiyatını önceden bilmek müşterinin en büyük beklentisidir.

Gereksiz, anlamsız ya da herkese uymayan sorular sormayın

İnternet ortamı bölge ve ülkeden bağımsız bir ortamdır. Bunlar düşünülmeden lokal olarak düşünülerek hazırlanacak formlar kullanıcıyı zora sokacaktır. Yurt dışından gelen ziyaretçiden şehir ve semt bilgisi isteme gibi. Son zamanlarda sıkça tartışılan bir konu bunun en güzel örneğidir. Bilindiği üzere bilgi edinme kanunu gereği bir çok devlet sitesinde hazır formlar bulunmakta bu bilgi edinme isteğinden yasalara göre yabancılarda faydalanabilmekte. Ancak yine yasalar gereği isteğinize cevap verilebilmesi için formlara TC kimlik numaranızı yazmak zorundasınız. Yani yasal olarak verilmiş bir hak gereği bir yabancı devletten bilgi isteyebilir ancak TC kimlik numarası yazamadığı için, bilgi verilmesi yine yasa gereği mümkün olmamaktadır. Bu bilgiyi veren kuruluş ise yasa karşısında sıç işlemiş sayılacaktır.

Formu hazırlarken şu soruları kendinize sorun:

Bu soruyu neden soruyorum?
Sorduğum bu soru, kullanıcı ile kurmak istediğim ilişkinin bulunduğu aşamaya uygun mu?
Sorduğum sorunun cevabını daha sonra edinebilir miyim?
Sorduğum sorunun cevabını kullanıcı geneli cevaplayabilir mi?
Ukala, ve çok bilmiş olmayın. Anlamlı ön-eleme, ön-test ve hata mesajları verin

Formları hazırlarken vereceğiniz hata mesajları önemlidir. Örneğin ziyaretçiden bir güvenlik formu doldurmasını istediniz. Şifresini kaybettiğinde sorulacak birkaç soru seçtiniz. Baba adı, araba adı, en sevdiğiniz renk vb. Diyelim ki ziyaretçi de en sevdiği renk olarak mor dedi. Hata mesajı olarak karşısına "Güvenlik sorusunun cevabı en az 6 karakter olmalıdır" gibi bir hata mesajı gönderirseniz komik duruma düşersiniz ve ziyaretçiyi de sinirlendirirsiniz. Madem böyle bir önlem alacaksınız ve ziyaretçiye seçme şansı veriyorsunuz. Sevdiği renginde mor olmasına karışmayın.

Sizin yapamayacağınız işlemi, kullanıcınızdan yapmasını istemeyin ve açıklayıcı olun

Özellikle doğum tarihleri, telefon numaraları gibi bilgilerin doldurulması sırasında bir çok sorunla karşılaşılır. Diyelim ki kullanıcıdan doğum tarihini istediniz ve ,

Kullanıcı bilgiyi yazdı 1-15-2000

Hata mesajı bilgiler sadece rakam içermelidir.

Kullanıcı bilgiyi yeniden yazdı 1 15 2000.

Hata mesajı bilgiler sadece rakam içermelidir.

Sorun nedir? Bilgiler sadece rakam içermiyor mu? Olmadı,

Kullanıcı bilgiyi yeniden yazdı 1152000.

Hata mesajı bilgiler en az 8 rakam içermelidir. Hayda,

Kullanıcı bilgiyi yeniden yazdı 01152000.

Hata mesajı bilgiler ay-gün-yıl olarak sıralanmalıdır..

Kullanıcı bir daha uğramamak üzere siteyi tek etti.

Bunun yerine son basamakta verdiğiniz formatı başta verin. Tek bir doğum gününü yazmak için kullanıcı 3-4 kere formu yeniden yazmasın. Üstelik her seferinde kullanıcı adı şifre vb. kısımları yeniden girmek zorunda kalacaktır.

Yine bir örnek verelim. Kullanıcıdan ev-iş-cep telefonlarından en az birisini istiyorsunuz. Formu hazırlarken cep telefonunu yazacağı formatı (örneğin: 0xx-xxx-xxxx) ve en az birisinin zorunlu olduğunu bildiren bir açıklama yazısını forma muhakkak yazın.

Form için oluşan standartları bozmayın

Genel kabul görmüş standartları bozmayın. Örneğin zorunlu olarak istenilen bilgilerin yanında genelde (*) işareti olur. Oysa siz (*) işaretini opsiyonel seçim olarak kullanırsanız, kullanıcının alışkanlıkları gereği yanlış doldurmasına yol açarsınız.

Yazar: Mesut TOPÇU