Şeri Hüküm

[GLOW=red]* ŞERÎ HÜKÜM *[/GLOW]

Şeriata ait amelî prensip, hakkında âyet, hadis veya icmâ bulunan veya temelde bu delillere dayanan ve İslâmın pratik yönünü oluşturan prensipler. Allah ve Rasûlünün emir, yasak, muhayyer bırakma veya bir kimsenin fiiline ilişkin iki şeyi birbirine bağlama özelliklerini taşıyan prensiplere şerî hüküm denir.
Şerî hükümler teklifi ve vazî hükümler olmak üzere ikiye ayrılırlar

* 1- Teklifî hüküm

Şerî hükümleri koyan Allah ve Rasûlünün mükellef olan Müslümandan bir fiili yapmasını veya yapmamasını istemesi, yahut onu yapıp yapmama arasında serbest bırakmasıdır. Şâriin, fiilin yapılmasını istemesi kesin ve bağlayıcı tarzda ise buna farz, kesin ve bağlayıcı tarzda değilse buna mendub denir. Diğer yandan Haneflere göre delil kesin olmakla birlikte hükme delâleti zannî olursa hüküm vacib derecesinde kalır. Kurban kesmek, vitir namazı gibi.Şâriin fiilin yapılmamasını istemesi kesin ve bağlayıcı tarzda ise buna haram, kesin ve bağlayıcı tarzda değilse buna da mekruh denir.Şâriin, mükellefi fiilin yapılıp yapılmaması arasında serbest bıraktığı fiile ise mübah denir.Buna göre, teklif hükümler farz, vacip, sünnet, müstehap, mübah, haram, mekruh ve müfsid ibadeti veya akdi bozan hüküm olmak üzere çeşitli kısımlara ayrılmıştır.Bu duruma göre teklif hüküm bir işin yapılmasını veya yapılmamasını istemeyi yahut da iki seçenek arasında serbest bırakılmayı kapsamaktadır. Namaz kılmak, zekât vermek ve hacca gitmek yapılması istenen hükme örnek verilebilir. İçki ve kumar yasağı, yapılmaması istenilene örnek teşkil eder. Yiyip içme ve meşrû olarak gezinme de yükümlünün serbest bırakıldığı hususlardandır.

* 2- Vazî hüküm

Allah ve Rasûlünün bir şeyi başka bir şey için sebep, şart veya mani kılmasıdır. Teklif hükümler asıl temel hüküm olup, vazî hükümler bunların uygulanması sırasında ortaya çıkar. Meselâ Allah Teâlâ
* Namaz kılınız, zekât veriniz *
buyurarak bunu müminlere farz kılmıştır. İşte bunların ifasının istenmesi teklîfî bir hükümdür. Ancak namazın farz olması için aranan bir takım şartlar yanında, vaktinin girmesi de gereklidir. İşte namaz vaktinin girmesi, onun farz oluşuna bir sebep teşkil eder. Zekâtta nisap miktarı malın üzerinden bir yıl geçmesi de zekâtın farz olmasının sebebidir.Yine, ramazan orucunun farz olması için, bu ayın girmesi, yani ramazan hilâlinin görülmesi, orucun farz kılınışına sebep teşkil eder. Hadiste
* Hilâli görünce orucu tutun, yine onu görünce oruca son verin denilmiştir. *
Şarta örnek olarak, namaz için abdesti, mirasçılık için, mûris öldüğü tarihte vârisin hayatta olmasını, namazın geçerli olması için kıbleye dönülmesini ve nikâhın sahih olması için de şahitlerin bulunmasını zikredebiliriz.Mâni için de öldürme ve dinden dönmeyi örnek verebiliriz. Bir kimse Kuranda belirlenen hısımlarına mirasçı olabilir. Fakat bu hısımlardan birisini öldürdüğü takdirde, öldürdüğü bu kişiye mirasçı olamaz. Böylece normalde uygulanması gereken bir hüküm, ortaya çıkan öldürme engeli dolayısıyla uygulanmamaktadır. Hadiste,
* Öldüren için miras hakkı yoktur *
buyurulur .Yine dinden dönen kimse de Müslüman olan hısmına mirasçı olamaz. Burada normal şartlarda mirasçı olması mümkün iken, ortaya çıkan dinden dönme engeli yüzünden miras alamamaktadır. Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur
* Müslüman gayri müslime mirasçı olamaz *
* Ayrı dinden olanlar birbirine mirasçı olamaz *
Teklîfi hüküm ile vazî hüküm bazan bir tek nassta birleşebilir. Meselâ,
* Hırsızlık yapan erkekle, hırsızlık yapan kadının yaptıklarına karşılık Allahtan bir ceza olarak ellerini kesin *
âyetinde hem hırsızlık suçunun cezası olan ve teklîfi nitelikte bulunan el kesme hükmü, hem de hırsızlık fiilinin bu cezanın sebebi kılınması yani vazî hüküm yer almıştır.
* Yine İhramdan çıkınca avlanabilirsiniz *
âyetinde, hem ihramdan çıktıktan sonra avlanmanın mübahlığı teklîfi hüküm, hem de ihramdan çıkmanın avlanmanın mübah sayılmasına sebep kılındığı birlikte yer almıştır.
Şu âyetlerde ise sadece teklîfi hüküm yer almış, sebep, şart veya mânî zikredilmemiştir
* Namazı kılınız zekâtı veriniz *
* Ey iman edenler, akitleri yerine getiriniz *
Şu hadiste ise yalnız vazî hüküm olan sebebin yer aldığı görülür
* Allah temizlik olmaksızın namazı kabul etmez *

Kaynak :
* İslam Ansiklopedisi
* Nesaî, Zekât, 48
* İbni Mâce, Tahâret, 2 Diyât, 14
* Bakara, 2/43
* Buhârî, Savm, 11 Ferâiz, 26
* Muslim, Sıyâm, 4, 18 Ferâiz 1
* Tirmizî, Ferâiz, 16
* İbni Hanbel, II, 187, 190
* Mâide, 5/38 , 2 , 1