ölümle ilgili örf, adet ve etkinlikler

Şehrimizde, ölümle ilgili örf, adet ve etkinlikler de oldukça zengindir. Vefat eden kişiler için önce minarelerden sala verilir. Cenaze namazının kıldırılacağı cami ile cenazenin defnedileceği mezarlığın adı ilân edilir. Ölüm, gece saatlerinde meydana gelmişse, ölümün ilânı ertesi güne bırakılır. Bu arada, tekfin ve teçhiz edilen cenazenin başında sabaha kadar hatim indirmeleri için 2-3 hâfız tutulur.

Cenaze, camiye götürülerek, cenaze namazının kıldırılmasının ardından, defnedileceği mezarlığa omuzlarda taşınılarak götürülür. Gençler için yapılan tabutlar, nakışlı olur. Nakışlı tabut demek, ölenin genç olduğunun işaretidir.

Cenaze defnedilirken, mezarlıkta kendilerinden toplanan hâfızlar defin ve telkin işlemi devam ettiği sürece kendilerine dağıtılmış olan cüzleri okurlar. Böylece, cenaze defnedilirken, bir hatim indirilmiş olması amaçlanır. Bu arada, hâfızlarla fakirlere adına ISKAT ISSALA tabir edilen bir miktar para dağıtılır. Hoca telkini bitirdikten sonra, cemaatten görevli biri (Ölüyü nasıl bilirdiniz) diye sorar. Cemaatin de (İyi bilirdik, Allah rahmet eylesin) demesi adettendir.

Defin işlemi tamamlandıktan ve ölü hakkında şahitlik yapılmasından sonra, yine ölenin ailesi tarafından görevlendirilmiş bir kişi tarafından (HELETE VE TAZİYELER FALANCA YERDE YAPILACAKTIR) denilerek, cemaate duyurulur.

Ölünün yakınları mezarlığın kapısında durarak, cenaze merasimine iştirak edenlerin taziyelerini kabul ederler. Mezarlıktan ayrılınca, ölenin akrabalarına ait bir iş yerinde veya evinde de taziyelerin kabulüne devam edilir.

Siirt’te (EZE) tabir edilen üç günlük bir YAS süresi vardır. Üç gün boyunca, kadınlar ölenin evine giderlerken, erkekler de taziye için belirtilen camilere giderek, ölünün ailesine taziyelerini sunarlar. Bu arada, yine Siirt’in hâfızhanları taziye yerine sürekli olarak gider ve Kur’an okuyarak, ölenin ruhuna hediye ederler. Bu taziyelerin akşam ile yatsı namazı arasında yapılan bölümüne (HELETE) denilir. Heleteler de üç gecedir. Bu gecelere (Helete) denilmesinin sebebi ise, HELETE SÜRESİNİN okunmasıdır.

Bundan 40-50 yıl öncesi adetler arasında ZİYARETLER vardı. Ziyaretler sabah ve ikindi namazlarını müteakip icra edilirlerdi.

Helete ve ziyaretlerin ifâ edilmesinden sonra, ISKAT çıkarılırdı. ISKATIN anlamı, vefat eden kişinin farzlardan yana mevcut eksikliklerinin parasal karşılığının yani KEFFARETİNİN ödenmesidir. Namaz, oruç, hac, zekât eksikliklerinin giderilmesi için bir nevi hile-i şeriyeye gidilir. Bir mendilin içine konulan külliyetli miktarda altın, halka olarak oturan, genelde hoca takımı kimselere ölü ailesi tarafından vekil edilen kişi tarafından teker teker verilir. Her verişte Hoca (Falancanın zekat borcuna karşılık olarak bunu sana veriyorum. Kabul et.) diyerek, halkadakilere sıra ile verir. Alan her şahıs da (Aldım, kabul ettim. Tekrar hibe ediyorum) diyerek mendili geri verir. Oruç, hac, yalan yere yemin ve sair günahlar için de aynı şekilde DEVİR yapıldıktan ve mendildeki altınlar tekrar sahibine iade edilmek üzere hibe edildikten sonra, halkaya katılanlara ölenin ailesinin durumuna göre para dağıtılır. Böylece ölen kişinin namaz, oruç, hac ve diğer konularda hayattayken vermesi gereken kefaretlerinin ödenmiş olacağına inanılır. Bu inancı veren, elbette ki YÜCE ALLAH’IN RAHMETİNE OLAN İNANÇTIR.

YAS süresince ölünün evine akrabaları, komşuları ve dostları tarafından yemek götürülmesi adettendir. Taziye işleriyle uğraşılırken, yemek yapmaya zamanlarının ve isteklerinin olmayacağı düşünülerek yapılan bu uygulama gerçekten isabetlidir.

Ölü yakınlarının ilk hafta içinde tıraş olmamaları, hamama gitmemeleri de Siirt’in örf ve adetlerinden olmakla birlikte, din adamları, bunun günah olduğunu defalarca telkin etseler bile, ölü aileleri maalesef, bu konuda da bildiklerini okumaktadırlar.

Yine ölüm merasimleriyle ilgili İLK ÜÇ CUMA geleneği vardır. Eğer vefat edenin vefat ettiği gün itibarıyla ilk cumasına 3 günden fazla varsa YAS günlerini müteakip üç Cuma günü sabahleyin ölünün akrabalarının ve yakınlarının sabah saatlerinde kararlaştırılacak bir zaman dilimi içinde mezarlığa gidilerek ziyaret edilmesi, ruhuna KUR’AN-I KERİM okunması ve beraber götürülen mevsim meyveleriyle ekmek ve tatlıların dağıtılması Şehrimizin adetlerindendir.

Üç cumalardan sonra, bir de KIRKINCI GECE MEVLİDİNİN icra edilmesiyle, ölü ile ilgili örf ve adetler de noktalanmış olur.

YÜCE ALLAH, CÜMLEMİZİN ÖLMÜŞLERİNİ VE BİZLERİ DE RAHMETİNE MAZHAR KILSIN.