Ammo Musa (Musa Kazyaği)

Ahmet ARITÜRK'ün Kaleminden
Yazı Dizisi - 3

20. Asır'da Siirt'in Meczupları ve Dikkatleri Çeken Simaları!


Ammo Musa

(Musa Kazyaği)

Musa Kazyaği de, 20. Asır'da, Siirt'te yaşayan ve herkes tarafından tanınan bir simaydı. En belirgin işi TELLALLIKTI. Elektriğin bile, gecenin belirli bir kesiminde verildiği Şehrimizde elbette, bu gün gibi, kayıp ilânlarının verileceği bir hoparlör sistemi yoktu. İşte, bu kayıp ilânlarını vermek işini meslek edinmişti Merhum Musa Kazyaği. Kaybolan çocukları, eşyaları, hatta hayvanları bile, ama olmasına rağmen çarşıları, sokakları arşınlayarak gür sesiyle duyurur, bulunmalarını sağlardı. Bu hizmetine karşılık, kayıp eşya sahipleri9 tarafından kaybedilip bulunan şeyin önemine göre mükafâtlandırılır, geçimini bu suretle sağlardı. Yani, şehrimizin bir nevi canlı hoparlörüydü. Bazen, aranan nesneyi, bozuk bir Türkçe ile söyleyince de, hemşehrilerimizin kahkahalarla gülmelerine yol açardı. Meselâ:

"Bir eşek kayboldi! Rengi kır kırşuni, her kim gördi, 1 bankanot helelisi var..." gibi, gür sesiyle yaptığı anonslar anlatılır durulur...

Ammo Musa'nın en takdire şâyen özelliği ise, Cuma günleri sergilediği selâlardı: Bu gün minarelerden ve hoparlörlerle verilen salaları, Cuma günü, Cuma Namazı saati yaklaşınca yine çarşıları, caddeleri, sokakları arşınlayarak gür sesiyle verir, günün Cuma olduğunu hatırlatarak, halkı, Cuma namazına davet ederdi. Bunu, sadece ALLAH RIZASI için yapmakla birlikte, O'nun bu hizmetini önemseyen bazı esnaflar, eline para tutuşturur, bu suretle, sevabına ortak olmayı amaçlarlardı.

Merhum Musa Kazyaği'nin, her Cuma günü, Cuma namazına 2 saat kala yolları, caddeleri , çarşıları arşınlayarak verdiği selâlar, o zaman küçük bir çocuk olmama rağmen, tamamıyla aklımda kalmışsa, bunda, onun gür ve davudi sesinin mutlak bir etkisi olmuştur. İşte, Merhum Musa Kazyaği'nin, her Cuma günü halkı Cuma namazı konusunda ikâz için gür sesiyle verdiği selânın aslı ve Türkçesi:

SÖYLEDİĞİ ŞEKLİYLE:
Ye zekirin ızkuru Allah
Le İlehe illallah
Muhammeden Rasulullah
Es sala ıt karrop ıl abd İlallah
Il yevme ıc cıme uc cemee
İnnebi kınnızel ış şefee
Şeffeh şenu u şe ımmıtu
Bi hısnu azamıtı)

TÜRKÇE ANLAMI
Ey zikir ehli, Allah'ı zikredin
Allah'tan başka İllah yoktur
Muhammed Allah'ın Resulüdür
Namaz, kulları, Allah'a yakınlaştırır
Bugün Cumadır ve cemaat namazı vardır
Peygamber Şefaate inmiştir Allah'ın indinde)
Kendisine ve ümmetine şefaat dileyecektir
Bütün güzelliği ve azametiyle

Merhum Ammo Musa Cuma günü, Cuma namazından yaklaşık 2 saat öncesinden başlayarak, çarşıları, yolları caddeleri, sokakları arşınlar, Müslümanları, Cuma namazı konusunda bu şekilde uyarırdı. Ama, artık Cami vakti geldiğinde ve ezan okunduğunda son ikazını yapmayı da ihmal etmezdi. Hala, iş yerlerini kapatmamış olanları "Ya Ğefilin ızkıru Allah=Ey gafiller Allah'ın zikrine koşun" diyerek son bir kez uyarır ve kendisi de namaz kılmak için camiye giderdi.

Siirt'in canlı hoparlörü olarak ün yapan Musa Kazyaği'yi de rahmetle anıyoruz.

Yazıları dikkatli okuyalım. Ona göre cevaplar yazalım. Ammo Musa KAZYAĞI'ya rahmet dilemek yerine, sağlık temenni edilir mi? Ammo Musa KAZYAĞI vefat edeli yıllar oldu. Allah rahmet eylesin.

[GLOW=crimson]ALLAH rahmet etsin yeri cennet olur işallah[/GLOW] :9:

allah rahmet eylesin allah rahmet eylesin [MARQUEE]

allah rahmet eylesin

[/MARQUEE]

20. Asır Siirt Şehrinin tanınmış simalarından biri Merhum MUSE KAZYAĞİ idi! Gündüz saatlerinde elektriğin olmadığı HOPARLÖR denilen cihazın bulunmadığı dönemlerde, MUSE KAZYAĞİ (Musa Eryeşil), Şehrin CANLI HOPARLÖRÜ hükmündeydi. Kaybolanı, arananı ilân etmek, AMMO MUSE’NİN İŞİYDİ. Âma olduğu için, elinde bastonu vardı. Bir çocuk da elinden tutar, çarşıları, sokakları gezer gür sesiyle aranan eşyaları duyurur, bulanların sahibine vermeleri konusunda uyarır, kendilerine, verilecek bahşişi de duyurmayı ihmâl etmezdi.
Bu gün, Belediye ilan bürosundan yapılan yayınların gayri resmi olanlarının çoğunu Ammo Muse gür sesiyle cadde, cadde sokak, sokak gezerek duyururdu.
Diyelim ki, kabolan küçük bir çocuk ise, önce çocuğun adını, yaşını, üzerindeki elbisenin rengini söylemekle işe başlardı. Genelde, Siirtçe olarak yaptığı duyurularını, zaman, zaman kendisine has Türkçe’siyle de duyurmağa çalışırdı.
“HIBBU ALLAUNNEBİİİ, KINVAH VELET IĞZEYYER. LIHU ĞAMSISNİN. Fİ ELEYYU ITTIKIT HAMRA, EYMİN KIL ARAHU. ĞELİCİBU. LIHU ĞEMS VARAKAT HELEL MINALLAH..”
Türkçe anlamı şuydu:
“Allah’ını ve Peygamberini sevenler, duyun ki, 5 yaşında kırmızı gömlekli bir çocuk kaybolmuştur. Kim görmüşse ve getirirse, kendisine helalinden 5 lira bahşiş verilecektir.”
Ammo Muse, çocuğu buluncaya kadar caddeleri, sokakları dolaşır, hoparlör gibi kayıp çocuğun ilânını verirdi.
Tabii, kaybolan sadece çocuk olmazdı. Kimi zaman kaybolan bir EŞEK, ya da bir İNEK, bir PARA CÜZDANI veya BİR ALTIN YÜZÜK veya bir başka şey olabilirdi. Ammo Muse onlar için de aynı şekilde dolaşır ve kayıp ilânı yapardı.
Bütün duyurularında, öncelikle ALLAH’ın ve PEYGAMBERİN adını yücelterek zikretmesi tartışma götürmezdi. Kayıpları bulanlardan, ALLAH ve RESULULLAH adına talepte bulunurdu.
“BİR EŞEK KAYBOLDİİİ. RENGİ KIR-KIRŞUNİ. KİM GÖRDÜYSE SAHİBİNE VERSİN. 5 BANKANOT MÜJDESİ VAR!” şeklindeki tekerlemesi ise Türkçe olarak söylediği en meşhur olanlardan biriydi!
MUSE KAZYAĞİ’NİN asıl anlatılması gereken yanı ise, CUMA GÜNLERİNDE, Şehir halkını, esnafları CUMA NAMAZI konusunda uyarmasıydı.

Defalarca dinlediğim bu Cuma namazı uyarısı, halâ beynimin bir yerinde bütün tazeliğiyle duruyor gibi. AMMO MUSE’NİN, Cuma Namazı konusunda, caddeleri, sokakları ve özellikle çarşıları gezerek yaptığı uyarı mahiyetindeki şiiri andıran söylemini önce Siirtçe deyişiyle sonra da Türkçe tercümesiyle günümüz Siirtlileriyle paylaşmak istiyorum:
İşte Arapça söylemiyle yapılan CUMA NAMAZI UYARISI:

“YE ZEKİRİN IZKIRU ALLAH
LEİLEHE İLLALLAH,
MUHEMMEDEN RASULULLAH,
ASSALA ITKARRUB IL ABD İLALLAH

ILYEVMEL ICCIME, ICCEMEE,
INNEBİ KINNIZEL IŞŞEFEE,
İYŞEFFEH ŞENU U ŞE IMMITU
Bİ HISNU AZAMITU!”

Merhum MUSE KAZYAĞİ’NİN BU DEYİŞİNİ Türkçe’ye şu şekilde tercüme edebiliriz:

“EY ZİKİR EHLİ, ALLAHI ZİKREDİN
ALLAH’TAN BAŞKA İLAH YOKTUR BİLİN
MUHAMMED ONUN RESULÜDRÜR
NAMAZ İNSANLARI ALLAH’A YAKLAŞTIRIR

BU GÜN CUMADIR, CEMAATTİR,
PEYGAMBERİN İŞİ ŞEFAATTİR
BÜTÜN HÜSNÜ VE AZAMETİYLE
CUMA NAMAZINA GİDENLERE
ŞEFAAT EDECEKTİR!”

Ammo Muse, Cuma Namazının kılınmasına yaklaşık 2 saat kala başladığı SALANIN sonuna geldiğinde ve artık herkesin camide olması gereken saatte, kendisi de camiye gitmeden önce son bir duyuruda bulunur ve bu sefer nakaratı değiştirerek Şöyle derdi:

“YE ĞEFİLİN IZKIRU ALLAH
LEİLEHE İLLALLAH
MUHAMMEDEN RASULULLAH
ASSALA IT KARROB IL ABD İLALLAH”

İki duyuru arasındaki fark, birinci mısradaydı. Önce “YE ZEKİRİN IZKIRUALLAH=EY ZİKİR EHLİ ALLAHI ZİKREDİN” diyen Ammo Muse, vakit daraldığı halde, halâ alış-verişte olanlara bu sefer itapta bulunuyor ve söylemini değiştirerek “YE ĞEFİLİN IZKIRIALLAH=EY GAFLET EHLİ ALLAHI ZİKREDİN!” diyerek uyarmayı ihmâl etmiyordu.
Nitekim, Kuran-ı Kerimde, Cuma Namazı ile ilgili Âyet-i Kerime’de de meâlen:
“EY İNSANLAR! CUMA GÜNÜ NAMAZ ÇAĞRISI YAPILDIĞI ZAMAN, ALLAH’I ANMAYA KOŞUN; ALIŞVERİŞİ BIRAKIN; EĞER BİLİRSENİZ, BU SİZİN İÇİN DAHA İYİDİR.” Buuyrulmaktadır.
Sadece Cuma Günü, Cuma namazı konusunda yaptığı uyarı için bile anılmağa değer bir sima olan halkın deyimiyle MUSE KAZYAĞİ’yi, AMMO MUSE’yi veya gerçek adıyla Musa ERYEŞİL’i rahmet ve minnetle anıyoruz…