Kıraat rüknünde hangi hatalar namazı bozar, hangileri bozmaz?
Namazın kıraat rüknünü yerine getirmek için her rekatta okunan Fâtiha sûresinin ve onun arkasından okunan birkaç sûrenin tam ve doğru ezberlenmesi, okunuşları esnasında titiz davranılması gerektiği aşikârdır.
Fakat namaz içinde Kur’an okurken Arapça bilmeyenlerin telâffuz, hareke ve atlama problemi söz konusudur. Bu hatalarla kıraat şartının yerine gelip gelmediği yani namazın bozulup bozulmadığı konusunda âlimler birtakım ölçüler getirmişlerdir.
Namazın kıraat rüknü içinde okunan Kur’an’ın bir kelimesinin bir parçası unutulsa veya nefes alırken kesilse yani kelime tam şekliyle söylenmemiş olsa ya da sıradaki kelime unutulup sonraki kelimeye geçilse bu durumda âlimlerin çoğunluğuna göre namaz bozulmaz. Okunan âyetler içinde birden fazla hata yapılsa sonra dönüp âyetlerin yeniden düzgün bir şekilde okunması halinde namaz câiz olur.
Kıraat esnasında az veya çok âyet atlamakla namaz bozulmaz. Okunan Kur’an lafzının bir harfi yerine başka bir harf okumak; bu harf “sin ile sad”, “kaf ile kef” harfleri gibi mahreçleri birbirine yakın bulunan harflerden ise namaz bozulmaz. Yalnız âlimlerin çoğunluğuna göre İhlâs sûresindeki “Allahü ehad” lafzının yerine “Allahü ehat” okumanın namazı bozacağı görüşü ağırlıktadır.
Bunun için İhlâs sûresinin “dal” harfini “te” olarak okumamaya dikkat etmelidir. Birbirleri arasında mahreç yakınlığı olmamakla beraber bazı harfler yaygın olarak birbirine karıştırılmaktadır. Bu çeşit harflerin birbirlerinin yerine geçirilmesi durumunda bir çok fakihe göre namaz bozulmaz.
Örneğin “dât” yerine “dâl”, “zâl” ve “zı” okunması gibi. Şeddesiz olan harfi şeddeli, şeddeli olan harfi şeddesiz okumak, uzun okunacak olan harfi kısa, kısa okunacak olanı uzun, idgam yapılacak yerde idgamsız, idgam yapılmayacak yerde idgam yaparak okumakla namaz bozulmaz. Kur’an okunurken bir harf eklense; eğer anlam değişmiyorsa namaz bozulmaz, değişiyorsa namaz bozulur.
Örneğin “Allah en büyüktür” demek olan “Allahü ekber” sözünün başına “e” harfi eklenerek okunacak olsa anlam; “Allah en büyük müdür” olur. Böyle bir riske düşmemek için kelimelere harf eklemeden ezberleme gayretinde olmak gerekmektedir. Fatiha ve İhlas’ı doğru ezberlemek gerekir Namazın kıraat rüknünü yerine getirirken Kur’an’ın bir kelimesinin bile anlam bozulacak şekilde kasten değiştirilmesi durumunda namaz bozulur. Hata yapma durumunda bakılır, değiştirilen lafız Kur’an lafzı mı, değil mi? Eğer Kur’an lafzı, yani başka bir âyetten bir kelime ile değişiklik yapılmış ise ki bu durumda anlam bozukluğu meydana gelse bile namaz fâsid (bozulmuş) olmaz. Kelime sonlarında hata ile yapılan hareke değişiklikleri ifadeyi değiştirse de namazı bozmaz.
Şâfî ve Hanbelîlere göre Fâtiha dışındaki okuyuşlarda kasıtlı olmamak şartı ile yapılan hatalardan ötürü namaz bozulmaz. Netice itibarıyla Fâtiha ve birkaç sûreyi hatasız, doğru şekilde ezberlemek ve namazlarımızda doğru okumak için daima dikkatli olmamız gerekmektedir. Bu da namaz içinde aklımızın başka şeylere kaymaması ile mümkündür. Yaşlılık sebebiyle yapılan hatalar ise, zaruret ve kaçınılması mümkün olmayan bir durumdan kaynaklanmakta olduğundan ne kadar dikkat edilse de meydana gelecektir. Bu yaşlılık hataları namazı bozmaz.
