İşçi Hakları'na Genel Bir Bakış
İşyeriniz 3 kişinin çalıştığı esnaf veya küçük sanatkara ait bir işyeri ise İş Kanunu'ndan yararlanamazsınız.
Taşeron (yasa dilinde "alt işveren") ilişkisinin kurulduğu bir işyerinde çalışıyorsanız, size karşı hem asıl işveren, hem de taşeron sorumludur.
Taşeronluk ilişkisinde asıl işin ve işletmenin gereği olarak ve teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işler taşerona devredilebilir. Eğer bunun dışındaki işler devredilmişse işlem danışıklıdır. Baştan itibaren taşeronun değil, asıl işverenin işçileri sayılırsınız
İşyerine bağlı eklentiler ve araçlar da "işyeri" kavramına dahildir.
İşveren çalıştırılan işçi sayısını Bölge Çalışma Müdürlüğüne bildirmek zorundadır. Bildirim 1 ay içinde SSK ve Bölge Çalışma Müdürlüğüne yapılmamışsa müfettişler aracılığıyla durumun tesbitini isteyebilirsiniz.
50'den az işçi çalıştıran tarım ve orman işleri iş kanunu kapsamında değil.
Hava taşıma işleri, deniz taşıma işleri, el sanatı işleri, ev işleri, esnaf ve küçük sanatkarların işleri, çıraklar (İş güvenliği ve sağlığı dışında ), sporcular İş Kanunu kapsamında değildir. İş Kanunu kapsamına girmeyen işlere Deniz İş Kanunu, Basın iş Kanunu, Borçlar Kanunu hükümleri uygulanır.
Çocuk ve kadın işçiler
15 yaşından küçük çocukların çalıştırılması yasaktır.
18 yaşından küçüklerin yer ve su altında yapılan işlerde çalıştırılması yasaktır.
16 yaşını doldurmamış çocukların ağır ve tehlikeli işlerde çalıştırılmaları yasaktır.
18 yaşından küçükler bir sağlık raporu alındıktan sonra işe alınabilir.
Kadın işçiler yer ve su altında çalıştırılamaz.
Kadın işçilerin doğum izni 16 haftadır.
İş akdinin feshi
İşveren sakatlığı sona eren işçiyi, askerden dönen işçiyi, görevi biten işçi kuruluşu yöneticisini yeniden işe almakla yükümlüdür.
Ödeme gününden itibaren 20 gün içinde zorunlu bir neden dışında işveren tarafından ücretiniz ödenmiyorsa iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir, iş akdini haklı nedenle feshedebilirsiniz.
İşveren iş ilişkisinde veya sona ermesinde size ayrımcılık ve farklı işlem yapmışsa 4 aya kadar ücret tutarında uygun bir tazminat ile yoksun bırakıldığınız haklarınızı isteyebilirsiniz.
Fazla çalışma yıllık ücretli izin
Haftalık çalışma süreniz 45 saati aşmamalıdır. Aşan kısım için işveren size fazla mesai ödemelidir. Bu ücret normal çalışma ücretinize % 50 eklenerek ödenmelidir. Günde iki saatten fazla çalışma yapılamaz.
1 yıl 5 yıl arası çalışmışsanız yılda 14 gün, beş yıldan fazla 15 yıldan az çalışmışsanız yılda 20 gün, 15 yıldan fazla çalışmışsanız 26 gün yıllık izin kullanabilirsiniz. Yaşınız 18 den küçük 50 den büyükse yıllık izniniz 20 günden az olamaz. Yıllık izin ücretiniz peşin olarak ödenmelidir.
İşçi sağlığı koşulları
Çalıştığınız yerler aydınlık, havalandırması iyi, yüksek tavanlı, gürültüye karşı koruyucu önlemlerin alındığı ve temiz yerler olmalıdır.
İşyerinizde 14 ve 18 yaş arası çocuklar varsa işe girerken yapılacak muayene dışında 6 ayda bir doktor muayenesi yapılmalıdır.
Ağır ve tehlikeli bir işte çalışıyorsanız en az yılda bir kez bedence bu işe dayanıklı olduğunuz konusunda muayene raporu alınmalıdır.
En az 50 işçi çalıştırlan bir işyerinde çalışıyorsanız mühendis veya teknik eleman görevlendirilmelidir ve işyeri hekimi çalıştırılmalıdır ve işçi sağlığı ve iş güvenliği kurulu oluşturulmalıdır.
Eğer tüm bu koşullar işveren tarafından yerine getirilmiyorsa
- Bölge Çalışma Müdürlüğüne
- İş sağlığı ve güvenliği kuruluna başvurabilirsiniz.
- Ayrıca çalıştığınız işyerinde sağlığınızı bozacak veya vücut bütünlüğünüzü tehlikeye düşürecek bir durum var ise yukarıda belirtilen İşçi Sağlığı ve Güvenliği Kurulu'ndan Kurul kararına rağmen işveren gerekli önlemi almazsa 6 işgünü içinde iş akdini feshedebilir, önlem alınmasını isteyebilirsiniz.
İş akdiniz sizin veya işveren tarafından feshedileceğinde ne zaman bildirilmeli?
İş süreniz altı aydan az sürmüşse 2 hafta
İş süreniz altı aydan bir buçuk yıla kadar sürmüşse 4 hafta
İş süreniz birbuçuk yıldan 3 yıla kadar sürmüşse 6 hafta
İş süreniz üç yıldan fazla sürmüşse 8 haftadır.
İşveren bu sürelere uymadan iş akdinizi feshederse ihbar süresi kadar ücrete karşılık gelen ihbar tazminatı isteyebilirsiniz.
İş güvencesi
30 veya daha çok işçi çalıştıran bir işyerinde çalışıyorsanız ve en az 6 ay çalışmışsanız ve belirsiz süreli iş akdiyle çalışıyorsanız iş güvencesi hükümleri uygulanır.
İşverenin feshi ne zaman geçerlidir?
- İşverene zarar vermişseniz
- İşe özen borcunu yerine getirmiyorsanız
- Sık sık işe geç kalıyorsanız
İşveren size önce yazılı bildirimde bulunmak zorundadır.
Savunmanız alınmalıdır. Eğer fesihteki neden doğru değilse fesih bildiriminin size tebliğinden itibaren 1 ay içinde iş mahkemesinde dava açıp işe iadenizi ve 4 aylık ücretinizi isteyebilirsiniz. İş mahkemesi işe iadenize karar verir işveren bir ay içinde bu kararı uygulamazsa 4 aylık ücretinize ek olarak 4 ay ile 8 ay tutarı arasında iş güvencesi tazminatını size ödemek zorundadır.
İş akdiniz işveren tarafından feshedilmişse işsizlik sigortasından yararlanmanız için gerekli olan işten ayrılma bildirgesini işveren size vermekle yükümlüdür.
Toplu işçi çıkarma
20 den fazla işçi çalışan bir işyerindeyseniz ve %10 kadar işçi işten çıkarılmışsa toplu işten çıkarma ile karşı karşıyasınız. İşveren bu durumu 30 gün içinde yazılı olarak işyeri sendika temsilcilerine, bölge müdürlüğüne ve Türkiye iş kurumuna bildirmek zorundadır. İşveren 6 ay içinde yeniden işçi alırsa toplu olarak çıkardığı işçilerden almak zorundadır.
İşçinin haklı fesih sebepleri
- İşin yapılması sağlığınız ve yaşayışınız açısından tehlikeliyse
- İşveren ya da başka bir işçi bulaşıcı bir hastalığa yakalanmışsa
- İşveren sizi yanıltmışsa
- İşveren şeref ve namusunuza dokunur şekilde davranmışsa
- İşverenin sataşma,gözdağı,yasaya aykırı davranışa özendirme ,hapsi gerektiren suç işleme ,asılsız isnat ve itham eylemleri
- İşveren tarafından cinsel tacize uğradıysanız
- Ücretiniz ödenmemişse
Feshin sonuçları
- İbra belgesi (İşten ayrılırken hiç bir belge imzalamayın. Size imzalatacağı belge tüm haklarınızı aldığınıza ve işvereni ibra ettiğinize ilişkin olabilir.)
- Kıdem tazminatı (Sadece işveren tarafından ahlak ve iyiniyet kurallarına uymamanız ve yasadışı grev yüzünden fesih hallerinde kıdem tazminatı alamazsınız.)
- İstifa suretiyle işten ayrılmanız halinde yasal olarak kıdem tazminatı alamazsınız.
Kıdem tazminatı miktarı
Çalıştığınız her yıl için 30 günlük ücret tutarında kıdem tazminatı alabilirsiniz. Buradaki ücret net değil brüt ücrettir.
Dikkat: İşe girerken imzalamak zorunda kalacağınız sözleşmeleri dikkatlice okuyun. Sözleşmelerin içeriğinde iş yasasından doğan haklarınızı ortadan kaldıran hükümler olabilir.
