Halil hulki aydın

SİİRT İLİ ESKİ MÜFTÜSÜ VE
SİİRT’İN VI DÖNEM
MİLLETVEKİLLİĞİ YAPAN
BÜYÜK ALİM VE DEVLET ADAMI
HALİL HULKİ AYDIN
Hazırlayan: Taci BAYHAN
(Halil Hulki Aydın’ın Torunlarından)
Danıştay 13. Daire Üyesi
(2)
BÜYÜK ÂLİM VE DEVLET ADAMI HALİL HULKİ AYDIN

Türkiye’nin laikleşmesinin yolunu açan diğer iki kanun; “Öğretimlerin Birleştirilmesi” ile “Halifeliğin Kaldırılmasına ve Osmanlı Hanedanının Türkiye Cumhuriyeti Ülkesi Dışına çıkarılmasına Dair kanun” tekliflerinin hazırlanması ve Mecliste kabulüne büyük destek verdi. Bilumum ceraim erbabının affı, Şer’iye Vekaletinden musaddak icazetnameye sahip olmayanların dini kisveyi labis olmamaları (giyinmemeleri), Muş İli Kurulması, Urfa Mutasarrıfı Nusret Bey’in ailesine vatani hizmet aylığı verilmesi hakkında ve çeşitli konularda kanun tekliflerinde bulunda. Mustafa Kemal ile Latife Hanım’ın nikahında da yer alan Halil Hulkiye “Aydın” Soyadı Mustafa Kemal Atatürk tarafından aydın bir din adamı olduğu gerekçesi ile verilmiştir. Arapça ve Farsça’yı çok iyi seviyede bilen Halil Hulki Aydın dokuz çocuk babasıdır. 1892 yılında basılmış Muktataf’ul-ezhar fi nizamil-izhar isimli kitabının yanı sıra Muzilet-ul Gavamid fi fenni’l feraiz. Siraci fi nazmı İsagucu, Sefunnasır fi nazmi emsali eahli’l-Bedir, Medihai Peygamberide Haiyye, KARAHİSAR Milletvekili Hoca İsmail Şükrü Efendi’nin “Hilafeti İslamiye ve Büyük Millet Meclisi” isimli risalesine reddiye olarak Muş Mebusu Hoca el-hac İlyas Smi, Antalya Mebusu Hoca Rasih ile birlikte hazırladıkları Hâkimiyet-i Milliye ve Hilafet-i İslamiye isimli yayımlanmış eserleri bulunmaktadır. Yüzün üzerinde Türkçe, Arapça edebi manzumeleri, beliğ dua ve ta’rizleri vardır. Halil Hulki Aydın 4 Haziran 1940’ta Ankara’da öldü. Cebeci Asri Mezarlığında toprağa verildi. Aziz hatırası önünde saygıyla eğiliyorum.

Biz burada, dedemin yukarıda sayılan bilimsel nitelikli eserlerinden olan tamamı Arapça, Muktataf’ul-Ezhar’ı tanıtmaya çalışacağız.

Söz konusu eseri uzun zaman alan araştırmalarımız sonucu bulabildik. Önce bu kıymetli eseri Türkçeye tercüme edip yayınlamayı düşünüyorduk. Anacak beyitlerindeki edebi sanatların tercüme edilmesi mümkün olmadığı için bu düşüncelerimizden vazgeçtik. Her bir beyitte Arapça gramer kuralları ve Arap edebiyatının sanatsal özellikleri en güzel örnekleriyle mevcuttur.

Elfiye: binlik karşılığıdır. Bin mısradan meydana gelen manzum serler için kullanılır. Elfiyeler edebiyatla ilgili olduğu gibi hadis, fıkıh, feraiz, nahiv ilimleriyle de ilgili olabilirler. Bizim konumuz olan “Elfiye-Muktataf’ul Ezhar” isimli eser nahiv ilmiyle ilgilidir.

Doğal olarak burada nahiv nedir? Sorusu akla gelmektedir. Bunun da izahı gerekir. Türkiye Diyanet Vakıfı’nın yayınladığı İslam Ansiklopedisi’nin konu ile ilgili maddesinden yararlanarak nahvi aşağıdaki gibi kısaca açıklamaya çalıştık.
Nahiv, Arapça gramerinin söz dizimi kuralları ile Prab (Cümlesindeki konumuna göre, Arapça kelimelerin sonlarındaki harf ve harekenin değişmesi, bu değişikliği sağlayan etmenleri öğrenme bilgisi) bölümünü kapsayan ilim dalıdır.

(Devam edecek)

SİİRT İLİ ESKİ MÜFTÜSÜ VE
SİİRT’İN VI DÖNEM
MİLLETVEKİLLİĞİ YAPAN
BÜYÜK ALİM VE DEVLET ADAMI
HALİL HULKİ AYDIN
Hazırlayan: Taci BAYHAN
(Halil Hulki Aydın’ın Torunlarından)
Danıştay 13. Daire Üyesi
(3)
BÜYÜK ÂLİM VE DEVLET ADAMI HALİL HULKİ AYDIN

[Üyeler Mesaj Yazmandan Misafirlerde Kayıt Olmadan Link GöremezlerKayıt İçin Tıklayın ! ]


Rivayetlerin çoğuna göre gramerin sentaks kısmına nahiv adının verilmesinin sebebi Hazret-i Ali’nin kelime çeşitleriyle tanımlarını kapsayan bir sayfayı Ebu’l-Esved ed-Düeli’ye verdikten sonra “Ünhü hâze’n-nahve” (bu yola giderek ilerle demesidir.)

Kolayca ezberleme imkânı sağladığı için pedagojik amaçlar doğrultusunda gramer kurallarını nazımla anlatan didaktik manzumelerin İslâm tarihindeki yeri oldukça eskidir. Dedem Halil Hulki Aydın’ın “Elfiye-Muktataf’ul Ezhar” isimli kitabı da bu türden bir eserdir. Nahiv kuralları izah edilirken söz konusu kuralı cümle içinde göstermek gayesiyle tasavvufi ve kaside türü bir anlatım tercih edilmiştir.

Bilindiği gibi Kur’an-ı Kerim’de yer alan âyetler ve hâdis-i şerif metinlerinde bildirilen dini hükümler tefsir edilirken de nahiv kurallarından yararlanılmaktadır.

İslam Dünyasının üniversite, fakülte, akademi ve enstitülerinde köklü nahiv mirasını neşre ve incelemeğe yönelik çalışmalar gerçekleştirilmiştir. Günümüzde de nahve dair bir çok çalışma yapılmıştır.

Osmanlı döneminde 15. yüzyıldan itibaren nahve dair medrese kitaplarına şerh ve haşiyeler yazılmağa başlanmıştır.

Dedem Halil Hulki Efendi’nin bu eseri Osmanlı’nın son dönemlerinde 1892 yılında basılmıştır. Meşihat Dairesi’nin (Osmanlı Devleti’nde bugünkü Diyanet İşleri Başkanlığı’nın görevini yapan kurum) onayından geçmiştir. Orijinali Arapça olan bu kitabın ilk bölümünde dönemin değerli âlimlerinin takrizleri bulunmaktadır. Kitap ve müellifinin ilmi vasıfları hakkında önemli bilgiler ihtiva eden bu ifadeler uzun sayfalar alacağından burada kısaca bilgi vermeyi tercih ettim.

Kitabın yeniden basılarak yurt içinde ve yurt dışında nahiv konusunda çalışmalar yapan kişi ve kurumların istifadesine sunulması için Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Daire Başkanlarından Oktay ŞİMŞEK ile birlikte çalışmalara başlamış bulunuyoruz. Buradan kendisine teşekkür ederken siz değerli Siirtli hemşerilerime ve tüm okuyuculara saygılar sunuyorum.

TACİ BAYHAN

(Devam edecek)

SİİRT İLİ ESKİ MÜFTÜSÜ VE
SİİRT’İN VI DÖNEM
MİLLETVEKİLLİĞİ YAPAN
BÜYÜK ALİM VE DEVLET ADAMI
HALİL HULKİ AYDIN
Hazırlayan: Taci BAYHAN
(Halil Hulki Aydın’ın Torunlarından)
Danıştay 13. Daire Üyesi
(4)
BÜYÜK ÂLİM VE DEVLET ADAMI HALİL HULKİ AYDIN

[Üyeler Mesaj Yazmandan Misafirlerde Kayıt Olmadan Link GöremezlerKayıt İçin Tıklayın ! ]



Kaynakça: TBMM 377 sayılı tercüme-i hâl kâğıdı. Siirt Tarihi, ATALAY ÖMER. Türk Parlamento Tarihi, TBMM II. Dönem 1 cilt, Ankara, 1993. türk Parlamento Tarihi, TBMM II. Dönem III. Cilt. Ankara, 1995. Türkiye’yi laikleştiren ypasalar, yay. Haz. Genç, Reşat Prof. Dr., Ankara, 2005. Hilafet Sevdası Karşısında Milli Hâkimiyet Mücadelesi, yay. Has. Tural, Mehmet Akif, Prof. Dr., Ankara, 2005. Nutuk, Kemal Atatürk, yay. Haz. Korkmaz, Zeynep Prof. Dr., Ankara, 2007. Diyanet Vakfı yayını İslâm Ansiklopedisi, Devellioğlu, Ferit, Osmanlıca Türkçe Ansiklopedik Lügat.

***

Halil Hulki Aydın’ın yazmış olduğu kitabın giriş kısmından 11 sayfası örnek olması açısından tercüme edilerek aşağıda verilmiştir. Söz konusu sayfalar incelenirken orijinal nüshanın her iki sayfasının bir sayfada verildiği dikkate alınmalıdır.

MUKTAF’UL-EZHAR

Bu kıymetli eser “Elfiyye” (Bin Beyit) Muktatuf’ul-Ezhar” – Toplanan Tomurcuklar- diye isimlendirilmiştir. Bu eserin yazarı edip, zeki, büyük âlim, ışık veren zeka sahibi, keskin fikirli, faziletli hafız Halil Hulki Efendi’dir. Hacı Muhammed Efendi’nin oğlu olup Siirtlidir.

BEYİT

-Sana büyük alimin cömertliğidir.
-Recez bahrinden (kaside tarzında yazılmış eserden) dürdür.
(bir inci tanesidir.)
-hediye edilen nurdur.
-Nahiv ilminin hakikatından bir bahçedir.
-Aldanma yoktur.
-Boğazları parlatan gerdanlıktır.

İstanbul’da Sanayi Mektebi Matbaası’nda basılmıştır. Yayınlanan Halil Hulki Efendi. Yüksek Maarifin Nezaret ve ruhsatıyla Meşihat Dairesi’nin s(Osmanlı Devleti’nin Diyanet İşleri Dairesi) tetkikinden geçmiştir.
Numara: 541
Tarih: Zilhicce 26 İmtiyazı mumaileyhe (Halil Hulki’ye) aittir.
Sene: 13.09 (22 Temmuz l892)

(Devam edecek)