Siirt ve yöresinin meşhur evliyaları

[DeRBeDeR]

AHMET ARITÜRK’ÜN VE MUHAMMED FATİH ARITÜRK’ÜN, YAKINDA ÇIKACAK OLAN
“SİİRT’LE İLGİLİ ANEKDOTLAR, ÖRF, ADET VE GELENEKLERLE,
SİİRT’İN TANINMIŞ SİMALARI” ESERLERİNDEN ALINMIŞTIR

SİİRT VE YÖRESİNİN MEŞHUR EVLİYALARI

İSMAİL FAKİRULLAH HAZRETLERİ

Hicri 1067, miladi 1657 yılında Regaip kandiline rastlayan bir Cuma gecesi dünyaya teşrif ettikleri belirtilir. Peygamber Efendimizin Amcası Hazret-i Abbas’ın soyundan geldiği bilinmektedir. Babasının Adı Molla Kasım olup, Tillo’da medrese eğitimi vermekle meşguldu.

Hazret-i Fakirullah’ın asıl adı İSMAİL’dir. “FAKİRULLAH” ise Hak yolunda aldığı mertebenin adıdır. Çocukluk döneminde, Siirt’teki FAHRİYE medresesinde eğitim ve öğretim gören Fakirullah, Babası Molla Kasım’ın yanında din ve dünya ilimleri tahsil eder.

24 yaşındayken Babası Molla Kasım’ın irtihali üzerine Tillo’daki Ul Camiin İmamı ve müderisi oldu. Seyyid bir aileden gelen ve Siirt’in eşraf bir ailesi olan Hacı muhammed’in kızı ile evlenmiştir. Biri kız olmak üzere beş çocuğu olmuştur. Beş çocuğunun da soyları devam etmektedir.

Fakirullah Hazretleri, kendi elinin emeğiyle geçimini sağlardı. Yediği ve ailesine yedirdiği yemeğin helâl olması için büyük bir titizlik gösterirdi.

KUYU HADİSESİ

İsmail Fakirullah ile ilgili meşhur bir kuyu hadisesi vardır. 48 yaşlarındayken, taziye için bir komşusunun evine giden Fakirullah, dönüştü evinin avlusundaki bir susuz kuyuya düşer. Kuyu olayı, Hazret-i Fakirullah’ın yaşamında bir dönüm noktasıdır. Çünkü, velâyet mertebesine ulaşması ve kutbul aktap olması bu kuyuda gerçekleşmiştir.

Kendi ifâdesiyle Hızır’ı, İlyas’ı, Şeyh Abdulkadir’i Geylani’yi, Cüniyd-i Bağdadi’yi, Şeyh Hamza el Kebir’i, Şeyh Mücahid’i, Şeyh Musa’yı, Muhammed-ur Radi’yi, Şeyh Hasan’ı, Üveys el Karani’yi Hasan el Hutvi’yi, Neccar oğlu Neccar’ı, Halid bin Velid’i ve daha nice Allah dostlarını bu kuyuda kendisini ziyaret ederlerken ve kutbul aktap oluşunu kutlarlarken gördü. Ruhaniyetleri düştüğü kuyuda ona tecelli etti.

Fakirullah’ın namaza gelmeyişi üzerine kendisini aramaya başlayan cami cemaati, düştüğü kuyunun yanından geçerlerken, bir takım seslerin geldiğini duymaları üzerine, kuyuya bir adam sarkıtarak cezbe halindeki Şeyhi çıkarmışlar.

Kuyu olayından sonra, 8 yıl boyunca uzlete çekilen ve istiğrak halinde bulunan Fakirullah, 9 ncu yılda düştüğü istiğrak halinden ayılarak yeniden irşat görevine başlamıştır. Fakirullah Haztretlerinin ÜVEYSİLİK tarikatına mensup olduğu, ancak, öğrencilerini KADİRİLİK tarikatına yönlendirdiği belirtilir.

Fakirullah Hazretlerinin en büyük eseri “MARİFETNAME” adlı eserin müelilfi İbrahim Hakkı Hazretleridir.

Hicri 1147 MLiladi 1737 yılında 80 yaşlarında iken vefat eden Hazret-i Fakirullah, vefatından önce Çocuklarından Şeyh Abdulkadi-i Sani’yi yerine post nişin tayin etmiştir. Türbesi Tillo’da olup, her yıl binlerce kişi tarafından ziyaret edilmektedir. Yüce ALLAH’ın rahmeti üzerine olsun.

İBRAHİM HAKKI HAZRETLERİ

Aslen Erzurum’un Hasankale (Pasinler) ilçesi doğumlu olup tahsilini, ilmini, velâyetini Hazret-i Fakirullah’ın talebesi olmasıyla kazanmıştır. Hicri 1115, miladi 1703 tarihinde 18 Mayıs gününde dünyaya teşrif etmiştir. Fakirullah Hazretleri’nin mürit ve muhiplerinden Derviş Osman Hüsnü Efendi’nin oğludur. Derviş Osman, İsmail Fakirullah Hazretleri’nin en yakını olan müritlerindendir.

Mürşit aramak gayreti içinde Hasankaleden Tillo’ya gelen Molla Osman, aradığını bulduğuna inanarak, Hazret-i Fakirullah’ın yanında kalmıştır. İbrahim Hakkı dokuz yaşlarındayken Amcası Molla Ali tarafından Tillo’ya, Babasının yanına götürülür. İbrahim Hakkı Marifetnamesinde buluşma anını anlatırken, Babası Molla Osman ile Şeyh Fakirullah’ın yan yana durduklarını, Şeyhin kendisine babasından bile daha sevimli geldiğini anlatır.

İbrahim Hakkı ilk derslerini bizzat Babası Molla Osman’dan tahsil etmiştir. Babası Molla Osman’ın 1719 yılında vefatından sonra, bir süre için Erzurum’a döner. Fakat, Şeyhinin aşkıyla yanıp tutuştuğu için tekrar Tillo’ya gelir. Fakirullah Hazretlerinin torunu ve Abdulkadir-i Sani’nin kızıyla evlenir.

Dönemin Osmanlı Padişahı Sultan Mahmud ile İsmail Fakirullah arasında sürekli mektuplaşmalar olmaktadır. Sultan Mahmud, Fakirullah’ı İstanbul’a davet eder. Ancak, kendisi gitmez ve yerine müridi İbrahim Hakkı’yı gönderir. Hicri 1766’da, Padişah’ın davetlisi olarak İstanbul’a giden İbrahim Hakkı, günlerinin çoğunu Saray kütüphanesinde geçirir. “Marifetname” adlı meşhur eserini de bu arada yazdığı söylenir.

İstanbul’dan tekrar Tillo’ya dönen İbrahim Hakkı, üstadı Fakirullah Hazretlerinin irtihali üzerine, kayınpederi olan Abdulkadir-i Sani ile birlikte irşat görevini sürdürür.

İBRAHİM HAKKI HAZRETLERİNİN ESERLERİ

Hicri 1194 miladi 1780 yılında 22 Haziran günü vefat eden İbrahim Hakkı Hazretleri 77 yıllık ömrüne başta “MARİFETNAME” adındaki meşhur eseri olmak üzere çok sayıda eserler sığdırmıştır. Kendi ifâdesine göre telif ettiği kitapların sayısı 15’i bulmuş olan İbrahim Hakkı Hazretlerinin bilinen diğer eserleri şunlardır: “Tuhfet-ul Kiram”, “Nuhbet_ul Kelam”, “Meşarikul_Yuh”, “Sefine-i Nuh”, “Kenzu’l-Futuh”, “Defitetu’r-Ruh”, “Ruhu’ş-Şuruh”, “Ülfetü’l Enam”, “Urvetu’l-İslâm”, “Hey’etü’l-İslâm”, “Ruz-Nâme”, “Seyr-u Süluk”, “Süluk-u Tarik i’l Fenâ”, “Lubb_ul Kulüb”,

Telif ettiği kitaplar dışında kendi eliyle yaptığı Rüzname (Devr-i daim takvimi), Rub-ul Müceyyeb (Zaman Saati), Usturlap (takım yıldızların hareketini gösteren alet), Rub’ul mukantarat (Yıldızların yerlerini bulmak için kullanılan bir alet), Gök Küresi, pergel Takımı, Küre Sehpası, Asa ve Mürekkep hokkası vardır. Bütün bunlar Tillo’da Sadettin Toprak (Sadullah Hoca) tarafından Tillo’da kurulan özel müzede muhafaza edilmektedir.

KALET-ÜL ÜSTAT VE KULET-ÜL ÜSTAT

Hazret-i İbrahim Hakkı’nın en önemli ve dikkatleri çeken eseri ise, Kalet-ül Üstad ve Kulet-ul Üstad adlı yapıtlarıdır. Üstadı Fakirullah hazretleri için Tillo’da bir Türbe inşa eden İbrahim Hakkı, Tillo’nun doğusunda, bugün için artık adı KAL-ET ÜL ÜSTAD olan mevkide bir duvar inşa eder. Bu duvarın amacı, güneşin ilk doğduğu anda, Tillo’ya girişini bir süre için ertelemektir. Ancak, duvarda açtığı bir pencereyle, Tillo’daki türbenin kulesine ilk ışık huzmelerinin gitmesini sağlayan bir mekânizma kurmuştur. Kulenin penceresinden kırılarak güneşin ilk ışınları İsmail Fakirullah Hazretlerinin türbesinin başına yansımaktadır. Bu durum, gece ve gündüzün eşit olduğu yılın 2 gününe tesadüf eder. Yani, yılın ilk ışınları önce Üstadının başına düşer, sonra Tillo’yu aydınlatır.

Maalesef, bu mekânizma, bugün için bozulmuştur ve bütün çabalara rağmen gerçekleştirilememektedir. Çünkü Türbenin restorasyonu sırasında inşaatta hafif bir sapma meydana gelmiştir. Bu sapmanın sonucu, artık Kalenin penceresinden yansıyan ışık, kulenin mazgalına düşürülememekte.

Böyle bir yapıyı gerçekleştirmek için İbrahim Hakkı Hazretlerinin mimarlık yanında, güneşin hareketlerini çok iyi bilmesi, bunun yanında Tillo’nun, dünya üzerindeki konumuna çok hassas bir şekilde vakıf olması gerekirdi ki, ilim açısından ulaştığı merhaleleri göstermek açısından yeterli bir delil olsa gerek.

[RoHaN]

Bu eşsiz bilgiler için Ahmed Arıtürk'e ve paylaşımdan dolayı sana teşekkür ederiz.

[Sevdayellerim]

MARİFETNAME eserini nerden temin edebiliriz rohan usta