Tarihte bugün 6 Şubat

[HaNıM aGa]

Tarihte bugün: 6 Şubat

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'na Laiklik ilkesi 6 Şubat 1928'de kondu.

Laik harfi Yunanca laos ismi ve laikos sıfatından gelir, Latincesi laicus’tur. Laos: halk, kalabalık, kitle demektir ve zıddı kleros’tur. Laikos: halka ait, ruhban olmayan demektir. Laicus: dinsel olmayan, demektir ve Osmanlıcada bu terim ladini ile karşılanmış fakat bu tutmamış, Fransızca laik kelimesi Türkçeye girmiştir.

Laos/kleros karşıtlığı MÖ 3. yüzyılda, şeriat yönetimlerindeki iki sınıfı belirtmek üzere kullanılmıştır. Hıristiyanlığın ilk yüzyılından itibaren kilise adamlarına klerikoi (Latince clerici), bunların dışında kalanlara laikoi (Latince laici) denilmiştir. Bu adlandırma, ruhani ve cismani bir ikiliğe de işaret eder.

Yeniçağda laik terimi, felsefi ve hukuki, siyasal bir anlamla genişleyerek devlet ve din ilişkilerine ait bir tarzı ifade etmeye başlamıştır.

Fransa’da 3. cumhuriyette laicisme kelimesi dile girmiştir. İngilizcede, papazdan başka bütün halka lay, laity denir ve laic, secular kelimeleri de cismaniliği ifade eder. Latince saecularis’ten gelen secular, özellikle İngiliz ve Alman toplumunda kullanılır.

Kavramı felsefi açıdan tanımlayanlara göre laiklik “insana, insan aklına, beşerin ebedi tekamülüne iman getirmektir.” Buna göre, laik devletin dine karşı oluşu ile tarafsız olması arasında bir fark görmeyenler, dinle ilgisi olmayan anlamının hepsini dinsizlik olarak tanımlamışlardır. Bazı düşünürler insan eylemlerini dinli, dinsiz, dindışı şeklinde üçe ayırmışlar, buna örnek olarak ibadet etmeyi dinli, dindarları hor görmeyi dinsiz, yürümek konuşmak gibi eylemleri dindışı olarak görmüşlerdir.

Siyasi anlamı üzerindeki tartışmalarda ise laiklik, liberalizmin dini kaynağı sayılır ve siyasi kudretin dini kudretten ayrılmasını ifade eder. Teokratik devletten demokrasiye geçerken devlet otoritesiyle din otoritesi sınırlandırılmış, laiklik klasik demokrasinin gerekliliğinin bir icabı olmuştur.

Buna göre kavram, çağdaşlaşma ve insan hakları ile yakın bağlantılıdır. Buna mukabil, İsrail gibi bir din devletinde de demokrasi 1948 senesinden beri hiçbir askeri darbe ile kesintiye uğramadan başarıyla uygulanmaktadır.

Hukuki tanımlara göreyse en yaygın tanım, devlet ile din işlerinin ayrılmasıdır. Devlet, bir dine inanıp inanmama meselesini özel bir problem sayar, fertlerinin sadece maddi yönüyle ilgilenir, kendisi devlet olarak hiçbir dini taşımaz, hiçbir dini ayine iştirak etmez, fakat fertlerin her türlü dini serbestliklerini kabul eder. Devlet, dini esaslara dayanan kanunlar yapamayacağı gibi, bütün dinlere eşit mesafede durur ve hiçbir şekilde dinlerin ibadet hüküm ve kurallarına müdahale edemez. Bununla birlikte dinlerin amme düzenini bozacak davranışlarını da önlemekle yükümlüdür.

Kavramın tarihsel gelişimi Katolik Avrupa ile Anglosakson Avrupa arasında bir nüans yaratmıştır. Katolik ülkeler laik, diğerleri sekülerdir. Laik ülkelerde daha çok din devletin denetimi altındadır; buna mukabil seküler ülkelerde din ile devlet özerk iki alandır.

Protestan ve Anglikan ülkelerdeki sekülarizm, günlük hayatı belirleyen dünyevi bir yaşama tarzını ifade eder ve dünyevi işlerde dini dışarda bırakmak anlamını edinir. Bu ülkelerde milli kiliselerin Roma Kilisesinden ayrılmışlığı, Kraldan ayrı özerk kurum oluşu da kavrama etkinlik kazandırmıştır. Bu aynı zamanda uluslaşma ve burjuvazinin ortaya çıkışıyla da ilgilidir.

Laikliğin Bizans sezaropapismine ve elitist hakimiyete, sekülarizmin ise Roma paganlığına ve vicdan özgürlüğüne yakın olduğu belirtilmiştir.

Devlet ve din arasındaki ilişkilere bir temel sağlayan laiklik, bu ilişkiler açısından üç özellik gösterir: Devlet dine bağlıdır (teokrasi, Tibet); din devlete bağlıdır (imparatorluk, Bizans, Osmanlı, İngiltere, Rusya); ikisi de özerktir (demokrasi, ABD, Avustralya, Belçika).

Laik devleti Duguit şöyle tanımlar: “Din konusunda kendisi tarafsız olup, mensupları bir dini taşımakla birlikte kendisi devlet olmakla hiçbir dini özellik göstermeyen ve hiçbir din ayini yapmayan ve kendi namına yaptırmayan devlet.”

Bugün bütün dünyada, cismani ve ruhani ayrılık anlamındaki temel ilkeler kabul görmekle birlikte, her devletin toplumuna ve kültürüne has özellikler de kavrama girmiştir. Türkiye’de laik devlet ile Müslüman toplum arasında cumhuriyetin kuruluşundan beri bir gerilim vardır ve devletin özel siyasal bir kavramı olan irtica kavramı, laiklikle birlikte anılır olmuştur.

Devlete göre irtica, dinin sahtesi ve taassuptur. İrtica kavramının hukuki mi ideolojik mi olduğu tartışmalıdır. Atatürk’e göre “her faydalı ve yeni şeye karşı çıkmak irticadır”. İrtica, devletin laikleşmesiyle ilgili olarak kanun koyucunun hukuki normlarına aykırı hareketler, devletin dayandığı ana değerlere aykırı görüşleri bu açıdan etiketlemesi şeklinde tanımlanmakla beraber, dini kamuoyundaki dini vecibeleri yerine getirme davranışları ile bu anlayış sıklıkla karıştırılmakta, hatta seçimle işbaşına gelse dahi eğer bu aykırılık görülürse devlet en başta ordu kurumu olmak üzere müdahale edebilmektedir.

Burada devlet, demokratik açıdan her türlü düşünceye geçit verse bile, bu düşüncelerin dine dayanıp dayanmadığı noktasında laikliğe aykırı hareketler kapsamında irticayı temel terim olarak benimsemiştir. Felsefi açıdan ise laikliğe karşı taassup (yobazlık) kavramı, bir fikir ve inanç tekelciliğini ifade eder. Taassup bir kimsenin, bir kurumun, bir zümrenin kendi mutlak sandığı dar görüşlü düşünce ve inançlarını başkalarına kabul ettirmek istemesi, hatta zor kullanmasıdır.

[HaNıM aGa]

Tarihte bugün 6 Şubat


Olaylar

* 1695 - Sultan İkinci Ahmet'in ölümü ve İkinci Mustafa'nın tahta çıkışı.
* 1788 - Massachusetts, ABD'nin altıncı eyaleti oldu.
* 1928 - Anayasa'ya laiklik ilkesi kondu.
* 1936 - Kış Olimpiyatları, Garmisch-Partenkirchen'de (Almanya) başladı.
* 1951 - ABD'nin New Jersey eyaletinde yolcu treni devrildi: 85 kişi öldü, 500 den fazla yaralı var.
* 1952 - II. Elizabeth, babasının ölümü üzerine İngiltere kraliçesi oldu.
* 1958 - Münih havaalanı pistinde uçak kazası; Manchester United takımından 7 futbolcu (kaptan Roger Byrne, Mark Jones, Eddie Colman, Tommy Taylor, Liam Whelan, David Pegg ve Geoff Bent) ve 8'i gazeteci olmak üzere, 44 yolcudan 23 kişi öldü.
* 1959 - Texas Instruments çalışanlarından Jack Kilby, tümleşik devre patenti için başvurdu.
* 1959 - Florida'daki Cape Canaveral uzay üssünde, Titan kıtalararası balistik füzesinin test ateşlemesi başarılı oldu.
* 1968 - Kış Olimpiyatları, Grenoble'da (Fransa) başladı.
* 1968 - İlk televizyon oyunu olan Şair Evlenmesi canlı olarak yayımlandı.
* 1974 - Türkiye Yazarlar Sendikası kuruldu.
* 1979 - 12 Mart döneminin İstanbul Siyasi Şube müdürlüğünü yürüten Ilgız Aykutlu, kimliği belirlenemeyen iki kişinin silahlı saldırısı sonucu öldürüldü.
* 1981 - İstanbul Emniyeti müdür muavini Mahmut Dikler, uğradığı silahlı saldırıda öldürüldü.
* 1983 - "Lyon kasabı" lakaplı savaş suçlusu, eski gestapo komutanı Klaus Barbie, 37 yıl önce işlediği suçlardan yargılanmak üzere Fransa'da mahkeme önünde.
* 1985 - Steve Wozniak, Apple Computer'dan ayrıldı.
* 1992 - İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemeleri (DGM) Başsavcısı Yaşar Günaydın ile koruması ve şoförü, silahlı saldırı sonucu öldürüldü.
* 1998 - Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından yapılan açıklamada, Türkiye'nin nüfusunun 62 milyon 610 bin 252 olduğu bildirildi.
* 2001 - Ariel Sharon İsrail başbakanı oldu.
* 2004 - Moskova metrosunda patlama; Çeçen ayrımcı grupların yaptığı tahmin edilen saldırıda 40 kişi öldü, 129 kişi yaralandı.
* 2008 - TBMM'de saat 15:00 itibariyle, ilk resmi Türban Serbestliği için tartışmaları ve oylaması yapıldı.
* 2008 - Yargıtay Birinci Hakimliği'ne Hasan Gerçeker getirildi.


Doğumlar

* 1664 - II. Mustafa, 22. Osmanlı padişahıdır. (ö. 1703)
* 1748 - Adam Weishaupt, Illuminati'nin kurucusu (ö. 1830)
* 1853 - Ignacij Klemenčič, Sloven fizikçi (ö. 1901)
* 1908 - Amintore Fanfani, İtalyan siyasetçi (ö. 1999)
* 1911 - Ronald Wilson Reagan, ABD'nin 40. başkanı (ö. 2004)
* 1912 - Eva Braun, (Adolf Hitler'in eşi) (ö. 1945)
* 1932 - François Truffaut, Fransız sinema yönetmeni (ö. 1984)
* 1940 - Tom Brokaw, ABD'li haber spikeri
* 1945 - Bob Marley, Jamaikalı reggae müzisyeni (ö. 1981)
* 1956 - Nazan Öncel, Türk şarkıcı, şarkı sözü yazarı, besteci
* 1962 - Axl Rose, Rock müzisyeni (Guns N' Roses grubu)
* 1979 - Natalya Safronova, Rus voleybolcu

Ölümler

* 1695 - II. Ahmet, 21. Osmanlı padişahı (d. 1643)
* 1793 - Carlo Goldoni, İtalyan oyun yazarı (d. 1707)
* 1916 - Rubén Darío, Kübalı şair (d.1867)
* 1918 - Gustav Klimt, Avusturyalı sembolist ressam (d.1862)
* 1960 - Selahattin Pınar, Besteci, tanburi.
* 1962 - Władysław Dziewulski, Polonyalı gökbilimci ve matematikçi (d. 1878)
* 1977 - Hayri Esen, Türk tiyatro ve sinema oyuncusu, seslendirme sanatçısı (d. 1919)
* 1989 - Barbara W. Tuchman, Pulitzer ödüllü tarihçi (d. 1912)
* 1994 - Joseph Cotten, ABD'li aktör (d. 1905)
* 2002 - Osman Bölükbaşı, Türk siyasetçi (d. 1913)
* 2002 - Max Perutz, Avusturyalı-İngiliz moleküler biyolog (d. 1914)
* 2007 - Frankie Laine, ABD'li şarkıcı (d. 1913)