Suçluların İadesine Dair Avrupa Sözleşmesi (*)

[HaYaT]

Bu Sözleşmeyi imzalayan Avrupa Konseyi üyesi Hükûmetler Konseyin gayesinin, üyeleri arasında daha sıkı bir birliği temin olduğunu gözönünde bulundurarak, bu gayeye erişmenin de anlaşmalar akdi ve hukuki mesail sahasında müşterek hattı hareket takibi suretiyle mümkün olabileceğini ve suçluların iadesi mevzuunda müsabih ve mütecanis kaideler kabulünün birlik gayesine hizmet edebileceğini nazarı itibara alarak aşağıdaki hususlarda mutabık kalmışlardır.

Suçluyu iade mecburiyeti

Madde 1: akid Taraflar, aşağıdak maddeler tâyin edilen kaide ve şartlar dahilinde, kanunları ihlâlden dolayı takibedilen veya iadeyi talebeden tarafın adlî mercilerince bir ceza emniyet tedbirinin infazı için aranan şahısları karşılıklı olarak etsil etmeyi taahhüt ederler.

Suçluların iadesini istilzam eden fiiller

Madde 2: 1. Gerek iadeyi talebeden tarafın ve gerek kendisinden iade talebedilen tarafın kanunlarınca en aşağı bir sene müddetle hürriyeti selbedici mahiyette olan bir cezayı mucip fiiller suçlunun iadesini istilzam eder. Iadeyi talebeden tarafın ülkesinde bir cezaya mahkûmiyet hükmü veya bir mevkufiyet kararı verilmişse, verilen veza an aşağı dört aylık olmalıdır.

-----------------------------------------

(*) Sözleşmenin imzası sırasında Türk Hükümeti tarafından dermeyan olunan ihtirazı kayıt konusunda Avrupa Konseyi Genel Sekreterliğine yapılan tebligat şöyledir.

Ankara 30 Kasım 1957

"Bay Genel Sekreter,

15 Ekim 1957 tarihli ve D/12-640 sayılı mektubunuza cevaben, Avrupa Suçlularının Iadesi Sözleşmesinin imzası esnasında türk Hükümetinin aşağıdaki kaydı ihtiraziyi dermeyan edeceğini ittilalarına arz etmekte şeref duymaktayım.

"11 inci maddede mezkûr teminat aşağıdaki prosedüre inhisar edecektir;

Idam cezasına mahkûm veya işlediği cürüm idam cezasını müstelzim bulunan bir suçlunun Türkiye'ye iadesinin mevzuubahis olduğu ahvalde, kendisinden iade talep olunan ve mevzuatında idam cezası bulunmayan akid Taraf bu cezanın müebbet hapse tahvili hususunda bir talepte bulunmaya selâhiyetlidir. Bu talep Türk Hükümetince. ölüm cezalarını nihai surette tasdik eden Büyük Millet Meclisine, işbu merci bu mevzuda henüz bir karar vermemişse, arz edilecektir".

2. Iade talebi, iadeyi talebeden taraf ve kendisinden iade talebedilen tarafın kanunlarınca hürriyeti selbedici bir ceza veya mevkufiyet kararı ile cezalandırılan mütaaddit hareketlere taalûk etmekle beraber bunlardan bazıları ceza müddeklerine ait şarta uymuyorsa, kendisinden iade talebedilen taraf bu sonucu suçlar için dahi iade etmek ihtiyarını haiz olacaktır.

3. Işbu maddenin birinci fıkrasında mevzuubahis kanunsuz hareketlerden bazıları için suçluların iadesine mevzuatı cevaz vermeyen her akid Taraf bu hareketleri, kendisi bakımından, Sözleşmenin tatbik sahası dışında bırakabilir.

4. Bu maddenin üçüncü paragrafında mezkûr haktan istifade etmek isteyen her akid Taraf suçluların iadesine cevaz veren veya vermeyen kanunî hükümleri tasrih etmek suretiyle ya iade kabul edilen kanuna aykırı fiillerin, tasdik veya iltihak vesikasını tevdi ettiği sırada Avrupa Konseyi Genel Sekreterine tebliğ edecektir.

5. akid Taraflardan birinin mevzuatınca, daha sonra başka kanunsuz fiillerin de iadesine cevaz verilmemesi halinde, bu taraf keyfiyeti Konsey Genel Sekreterine bildirilecek, Genel Sekreter de bunu diğer imza sahiplerine tebliğ edecektir. Bu bildirme, Genel Sekreter tarafından alındığı tarihten itibaren üç ay sonra hüküm ifade edecektir.

6. Bu maddenin dört ve beşinci fıkralarında zikredilen hakkı istimal eden her akid Taraf işbu Sözleşmeyi evvelce ondan hariç tutulmuş olan fiillere her zaman tatbik edebilir. akid Tarafa bu değişiklikleri Konsey Genel Sekreterine bildirecek. Genel Sekreter de diğer imza sahiplerini haberdar edecektir.

7. Taraflardan herhangi biri, bu madda mucibince Sözleşmenin tatbik sahası haricinde bırakılan kanunsuz fiiller için mütekabiliyet kaidesini tatbik edebilecektir.

Siyasi suçlar

Madde 3: 1. Iade talebine sebep olan suç kendisinden iade talep edilen tarafa siyasi bir suç veya böyle bir suç ile murtabit fiil olarak telâki edildiği takdirde suçlu iade edilmeyecek.

2. Kendisinden iade talep edilen taraf, âdi bir suç için vâki iade talebinin bir şahsı ırk, din, milliyet veya siyasî kanaat cihetinden takip veya cezalandırmak gayesiyle yapıldığına veya bu şahsın vaziyetinin bu sebeplerden biri dolayısiyle ağırlaşabileceğine dair ciddî sebepler mevcut olduğuna kanaat hâsıl ettiği takdirde de aynı kaide tatbik edilecektir.

3. Işbu Sözleşmenin tatbikatı bakımından, bir Devlet Reisinin veya ailesi etrafından birinin hayatına kasıt siyasî bir suç sayılmayacaktır.

4. Işbu madde akid Tarafların çok taraflı mahiyette olarak imzalamış oldukları herhangi başka milletlerarası Sözleşmelerle yüklendikleri veya yüklenecekleri taahhütlere tesir etmeyecektir.

Askerî Suçlar

Madde 4: Cezaî hukuka göre suç teskil etmeyen askerî suçlar dolayısiyle iade işbu Sözleşmenin tatbik sahası dışındadır.

Askeri Suçlar

Madde 5: Vergi, resim, kambiyo ve gümrük mevzularında işbu Sözleşmedeki şartlara tevfikan suçluların iadesi, ancak her suç veya suç kategorisi için bu hususun akid Taraflar kararlaştırılmış olması halinde mümkündür.

Tebaanın iadesi

Madde 6: 1.a) Her akid Taraf tebaasını iade etmemek hakkını haiz olacaktır.

b) Her akid Taraf imza veya tasdik veya iltihak vesikasının tevdi esnasında yapacağı bir beyanla tebaa tâbirini işbu Sözleşmenin şümulü içinde kendisi tarif edebilir.

c) Şahsın milliyeti iadeye dair karar esnasında tesbit edilecektir. Bununla beraber, talep edilen tarafın tebaası olarak karar anı ile teslim için kararlaştırılan tarih arasında tanınsa bile, mezkûr taraf bu paragrafın (a) bendi hükmünden istifade edebilecektir.

2. Kendisinden iade talep edilen taraf tebaasını iade etmediği takdirde, talep edilen tarafın isteği üzerine, mahal varsa adlî takibat yapılabilmek üzere meseleyi alâkalı makamlara intikal ettirmelidir.

Bunun için suçla ilgili dosyara, malûmat veya eşya 12 nci maddenin birinci fıkrasında derpis edilen şekilde meccanen yollanacaktır. Iade talep edilen taraf talebi üzerine yapılan muamelelerden haberdar edilecektir.

Suçun ika edildiği mahal

Madde 7: 1. Kendisinden iade talep edilen taraf, mevzuatına göre kısmen veya tamamen kendi ülkesinde veya ülkesi addolunan bir mahalde işlenmiş sayılan bir suçtan dolayı talep edilen şahsı iade etmekten imtina edebilir.

2. Iade talebine sebep olan suç iade talep eden tarafın ülkesi haricinde ika edilmiş ise, ancak kendisinden iade talep eden tarafın mevzuatının, ülkesi dışında işlenen aynı çeşit bir suçun takibine müsaade etmemesi veya talep mevzuunuteşkil eden suç için iadeye cevaz vermemesi halinde iade reddolunabilir.

Aynı fiiller dolayısiyle takibat yapılmakta olması

Madde 8: Kendisinden iade talep edilen, iade talebine sebep olan bir veya birkaç fiilden dolayı kendisi hakkında takibat yapmakta olduğu şahsın iadesini reddedebilir.

Non bis in idem

Madde 9: Talep edilen şahıs hakkında kendisinden iade talep deline tarafın selâhiyetli makamlarınca iade talebine sebep olan bir veya birkaç fiilden dolayı nihaî olarak karar verilmiş ise iadeye cevaz yoktur. Kendisinden iade talep edilen tarafın selâhiyetli makamlarınca aynı fiil veya fiiller hakkında takibat yapılmamasına veya yaptıkları takibata son verilmesine karar verilmiş ise iade talebi reddolunabilir.

Müruruzaman

Madde 10: Dâva veya cezasının, kendisinden iade talep edilen taraf veya iade talebinde bulunan taraf mevzuatına göre müruru zamana uğramış olması halinde iadeye cevaz yoktur.

Ölüm Cezası

Madde 11: Talep eden tarafın kanununda iade talebine sebep olan fiilin ölüm cezasını müstelzim olmasına mukabil, kendisinden iade talep edilen tarafın mevzuatında ölüm cezasının bulunmaması veya bu memlekette işler ölüm cezasının infaz edilemeyeceğine dair talep ediler tarafa kâfi teminat verdiği takdirde iade yapılabilir.

Talep ve evrakı müsbite

Madde 12: 1. Iade talebi yazılı olarak ve diplomatik yoldan yapılacaktır. Iki ve daha fazla taraflar arasında doğrudan doğruya anlaşma suretiyle diğer bir talep şekli tesbit edilebilir.

2. Iade talepnamesine aşağıdaki vesaik eklenecektir:

a) Iade talep eden tarafın kanunlarına uygun surette ısdar edilmiş ve infaz kabiliyetini haiz bir mahkûmiyet kararının veya tevkif müzekkeresinin yahut aynı tesiri haiz diğer herhang bir kakarın aslı veya tasdikli sureti;

b) Iade talebine sebep olan fiillerin isarı. Ika edildikleri yer ve zaman, hukuki tavsifleri ve bunlara tatbik olunacak kanunî hükümler mümkün olduğu kadar sarih bir şekilde gösterilecektir; ve:

c) Tatbik edilecek kanunî metinlerin bir sureti veya bu mümkün değilse, tatbik olunacak hukukun izahı ve ayrıca talep olunan şahsın mümkün olduğu kadar sarih eşkâli ile milliyetini ve hüviyetini tesbite yarayacak diğer bütün malûmat.

Munzam malûmat

Madde 13: Iade talep eden tarafca verilen malûmat, kendisinden iade talep edilen tarafın işbu Sözleşme gereğince bir karar vermesi için kâfi görülmediği takdirde bu taraf lüzumlu munzam malûmatı talep edecek ve bu malûmatın tevdi için bir mühlet tesbit edebilecektir.

Hususîlik kaidesi

Madde 14: 1. Iade edilen şahıs iadeden evvel ika ettiği ve iadeye esas olandan başka bir fiilden dolayı takip veya muhakeme edilemeyeceği gibi bir ceza veya emniyet tedbirinin infazı için tevkif edilemez ve kezalik herhangi bir surette hürriyeti kısılamaz.

Aşağıdaki haller müstesnadır:

a) Iade eden tarafın buna muvafakat etmesi. Muvafakati istisnai için bir talepte bulunacak ve buna 12 nci maddede mezkûr belgeler ile iade edilen şahsın suça mütaallik olarak yaptığı beyanın zaptı eklenecektir. Muvafakat, ancak şahsın talep edilmesine sebep olan suçun bizatihi bu Sözleşmeye göre iadeyi icabettirmesi halinde gösterilir.

b) Iade edilen şahsın, nihai olarak serbestîsine kavuşmasını takip eden 45 gün zarfında iade edildiği tarafın arazisini, elinde imkân olduğu halde terk etmemesi veya terk ettikten sonra buraya geri dönmesi halinde.

2. Bununla beraber iadeyi talep eden taraf, gerek bu şahsı memleketinden çıkarmak gerek-gıyap yoliyle muhakeme usulüne müracaat dahil olmak üzere- mevzuatına göre müruru zamanı kesmek gayesiyle lüzumlu göreceği diğer tedbirleri ittihaz edebilir.

3. Suç addolunan fiilin evsafı takibat esnasında değişmişse, iade şahıs hakkında ancak yeniden tavsif edilen suçun unsurları iadeyi icabettiriyorsa, takibat ve muhakeme yapılabilir.

Üçüncü bir Devlete tekrar iade

Madde 15: 14 üncü maddenin birinci paragrafının (b) bendinde derpis edilen hal müstesna olmak üzere, talebeden tarafın kendisine teslim edilip de diğer bir taraf veya üçüncü bir Devlet tarafından iadeye mukaddem suçlardan dolayı istenen şahsı bu tarafa veya üçüncü Devlete teslim edebilmesi için kendisinden iade talep edilmiş olan tarafın rızası lâhik olmak lâzımdır. Kendisinden iade talep edilen taraf 12 nci maddenin 2 nce paragrafında mezkûr belgeleri isteyebilir.

Muvakkat tevkif

Madde 16: 1. Müstacel hallerde, iadeyi talep eden tarafın selâhiyetli makamları istenen şahsın muvakkat tevkifini talep edebilirler; kendisinden iade talep edilen tarafın selâhiyetli makamları ise bu talep hakkında işbu Tarafın kanunlarına tevfikan karar vereceklerdir.

2. Muvakkat tevkif talebinde 12 nci maddenin 2 nci fıkrasının (a) bendinde mezkûr belgelerden birinin mevcudiyeti zikredilecek ve bir iade talebi yapılmak hususundaki niyete işaret edilecektir. Bu talepte, yapılacak iade talebine esas teşkil eden fiil, bu fiilin ika edildiği yer ve tarih ve istenen şahsın eşkâli imkân nispetinde tarif edilecektir.

3. Muvakkat tevkif talebi, talep edilen tarafın selâhiyetli makamlarına diplomatik yoldan yapılabileceği gibi doğrudan doğruya posta veya telgraf yoliyle ve Milletlerarası Cinai Polis Teşkilâtı (Interpol) vasıtasiyle yahut yazıya münkalip olacak veya istenen tarafça makbul görülecek herhangi bir vasıta ile yapılabilir.

4. Muvakkat tevkif, tevkifi takip eden 18 günlük müddet zarfında talep edilen tarafa iade talebinin ve 12 nci maddede mezkûr belgelerin tevdi edilmemesi halinde sona erer; muvakkat tevkif hiçbir suretle teviften sonra 40 günü tecavüz edemez. Bununla beraber, muvakkaten serbest bırakma her vakit mümkündür; ancak talep edilen taraf, istenen şahsın kaçmasına mâni olmak için lüzumlu addettiği tedbirleri alacaktır.

5. Serbest bırakma, iade talebinin ahiren vürudu halinde yeni bir tevkife veya iadeye mâni teşkil etmez.

Taleplerin Taaddüdü

Madde 17: Birçok Devlet tarafından aynı fiilden veya değişik fiillerden dolayı aynı esnada iade talebedildiği takdirde, kendisinden iade talebedilen Taraf bütün seraiti ve bilhassa suçların ağırlık nispeti ve ika edildikleri yeri, taleplerin mütekabil tarihlerini, istenen şahsın milliyetini ve bilâhare başka bir Devlete iade imkânını nazarı itibara alarak karar verecektir.

Iade edilen şahsın teslimi

Madde 18: 1. Kendisinden iade talebedilen Taraf, iade hakkındaki kararının 12 nci maddenin 1 inci paragrafında derpis olunan yoldan talebeden Tarafa bildirir.

2. Tam ve kısmi ret halinde mucip sebepler gösterilecektir.

3. Talebin kabul edilmesi halinde taleb eden Tarafa teslim mahal ve tarihi ile istenen şahsın iade edilmek üzere ne kadar müddet mevkuf tutulduğu hakkında malûmat verilecektir.

4. Talebedilen şahsın, tesbit olunan tarihte teslim alınmadığı takdirde, işbu maddenin 5 inci paragrafında derpis olunan hal mahfuz kalmak kaydiyle, bu tarihten itibaren 15 günlük bir müddetin hitamında serbest bırakılabilir; her hal ve karda 30 g&usi tatbik edilebilir.

6. Iade edilen, şahıs, ırkı, dini, milliyeti veya siyaî kanaatlerinden dolayı hayatının veya hürriyetinin tehdide mâruz kalacağına ihtimal verebilecek bir ülkeden transit olarak geçirilmeyecektir.

Usul

Madde