Arefe’de ve bayramda getirilen tekbirler

[Sevdayellerim]

Allahu ekber, Allahu ekber, Allahu ekber’lerle nev-î beşerin
beşten birisine, üç yüz milyon insanlara birden Allahu ekber dedirmesi;
koca küre-i arz, büyüklüğü nisbetinde o Allahu ekber kelime-i
kudsiyesini semâvâttaki seyyarat arkadaşlarına işittiriyor gibi, yirmi
binden ziyade hacıların Arafat’ta ve iydde beraber birden Allahu ekber
demeleri, Resûl-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâmın bin üç yüz sene evvel
âl ve sahabeleriyle söylediği ve emrettiği Allahu ekber kelâmının bir
nev'î aks-i sadâsı olarak, rububiyet-i İlâhiyenin Rabbü’l-Arz ve
Rabbü’l-Âlemîn azamet-i ünvanıyla küllî tecellisine karşı geniş ve
küllî bir ubûdiyetle bir mukabeledir diye tahayyül ve his ve kanaat
ettim.
Sonra, acaba bu kelâm-ı kudsînin bizim meselemizle dahi münasebeti var mı diye tahattur ettim. Birden hatıra geldi ki:

Başta bu kelâm olarak sâir bâkiyât-ı salihat ünvanını taşıyan
Sübhanallah, ve’l-hamdü lillâh ve Lâ ilâhe illâllah gibi şêairden çok
kelâmlar cüz’î ve küllî, meselemizi ihtar ve tahakkukuna işaret
ederler.

Meselâ; Allahu ekber’in bir vech-i mânâsı, Cenâb-ı Hakk’ın
kudreti ve ilmi herşeyin fevkinde büyüktür; hiçbir şey daire-i ilminden
çıkamaz, tasarruf-u kudretinden kaçamaz ve kurtulamaz. Ve korktuğumuz
en büyük şeylerden daha büyüktür. Demek haşri getirmekten ve bizi
ademden kurtarmaktan ve saadet-i ebediyeyi vermekten daha büyüktür. Her
acip ve tavr-ı aklın haricindeki herşeyden daha büyüktür ki, “Sizin
yaratılmanız da, diriltilmeniz de, tek bir kişinin yaratılıp
diriltilmesi gibidir” (Lokman Sûresi: 28.) âyetinin sarahat-i
kat’iyesiyle, nev-i beşerin haşri ve neşri, birtek nefsin icadı kadar o
kudrete kolay gelir. Bu mânâ itibarıyledir ki, darb-ı mesel hükmünde
büyük musîbetlere ve büyük maksatlara karşı, herkes “Allah büyüktür,
Allah büyüktür” der, kendine tesellî ve kuvvet ve nokta-i istinat
yapar.

Evet, nasıl ki Dokuzuncu Söz’de, bu kelime iki arkadaşıyla
bütün ibâdâtın fihristesi olan namazın çekirdekleri ve hülâsaları ve
içinde ve tesbihatında tekrar ile namazın mânâsını takviye için
Sübhânallah, Elhamdülillâh, Allahu ekber üç muazzam hakikatlere ve
insanın kâinatta gördüğü medar-ı hayret, medar-ı şükran ve medar-ı
azamet ve kibriyâ, acip ve güzel ve büyük, pek çok fevkalâde şeylerden
aldığı hayret ve lezzet ve heybetten neş’et eden suâllerine pek
kuvvetli cevap verdiği gibi, On Altıncı Söz’ün âhirinde izah edilen şu:
Nasıl bir nefer, bayramda bir müşir ile beraber huzur-u padişaha girer;
sair vakitte, zabitinin makamıyla onu tanır. Aynen öyle de, her adam
hacda bir derece velîler gibi Cenâb-ı Hakk’ı Rabbû’l-Arz ve
Rabbû’l-Âlemîn ünvanı ile tanımaya başlar. Ve o kibriya mertebeleri
kalbine açıldıkça, ruhunu istilâ eden mükerrer ve hararetli hayret
suâllerine yine Allahu ekber tekrarıyla umumuna cevap verdiği misilli,
On Üçüncü Lem’anın âhirinde izahı bulunan ki, şeytanların en
ehemmiyetli desiselerini köküyle kesip cevab-ı kat’î veren yine Allahu
ekber olduğu gibi, bizim âhiret hakkındaki suâlimize de kısa fakat
kuvvetli cevap verdiği misilli, Elhamdülillâh cümlesi dahi haşri ihtar
edip ister. Bize der: “Mânâm âhiretsiz olmaz. Çünkü, ezelden ebede
kadar her kimden ve her kime karşı bütün hamd ve şükür ona mahsustur,
ifade ettiğimden, bütün nimetlerin başı ve nimetleri hakikî nimet yapan
ve bütün zîşuuru ademin hadsiz musibetlerinden kurtaran, yalnız
saadet-i ebediye olabilir ve benim o küllî mânâma mukabele eder.”
Şuâlar, s. 209, (yeni tanzim, s. 366)