Bulgarca dilbilgisi gramer

[Adßlue4you]

İSİMLERİN BELİRLİ VE BELİRSİZ TANIMLIKLARI –
ОПРЕДЕЛИТЕЛЕН И НЕОПРЕДЕЛИТЕЛЕН ЧЛЕН ПРИ СЪЩЕСТВИТЕЛНИТЕ

I. Belirsiz tanımlık:
Bulgarcada özel bir belirsiz tanımlık yoktur.

Ardışık sayı 1’; isimlerin eril, dişil, nötr veya çoğul oluşuna göre dört biçim alır.
Eril için - един
Dişil için - една
Nötr için - едно
Çoğul için - едни

Genellikle cümle içinde belirsiz tanımlık düşer. Gerçekte yalnızca anlamın açık olmadığı durumlarda kullanılır.

Той е един човек с късмет. = Той е човек с късмет. /O talihli bir adamdır.
Това е една ябълка. = Това е ябълка. /Bu bir elmadır.
Имам едно яке. = Имам яке. / Bir ceketim var.

Fakat
В хладилника има една бира (не две). /Buzdolabında bir bira var (iki değil).

II. Belirli tanımlık:
Bulgarcada belirli tanımlık ayrı bir kelime değil, isimle birlikte telaffuz edilen bir son ektir.

1. Dişil isimlerin belirli tanımlığı:
Dişil isimler -та son eki alır.

жена (bir kadın) жената ( o kadın, kadını)
идея (düşünce) идеята (o düşünce, düşüncesi)
песен (bir şarkı) песента (o şarkı, şarkısı)
пролет (bir bahar) пролетта* (o bahar, baharı)
радост (bir sevinç) радостта* (o sevinç, sevinci)

Dişil isim –т ile sona erdiğinde belirli tanımlık çift т ile söylenir.

2. Nötr isimlerin belirli tanımlığı:
Nötr isimlere belirli tanımlık için -тo eklenir.

село (bir köy) селото (o köy, köyü)
море (bir deniz) морето (o deniz, denizi)
изменение (bir değişiklik) изменението (o değişiklik, değişikliği)
такси (bir taksi) таксито (o taksi, taksiyi)
бижу (bir mücevher) бижуто (o mücevher, mücevheri)
меню (bir menü) менюто (o menü, menüyü)

3. Eril isimlerin belirli tanımlığı:
Eril isimler belirli tanımlık olarak -а, -ът, -я, -ят son ekleri alır.

-ът ve -ят tanımlıkları tam tanımlık olarak adlandırılırlar ve yalnızca isim cümle içinde özne görevinde olduğu zaman kullanılır.
-a ve -я tanımlıkları eksik tanımlık olarak adlandırılırlar ve diğer bütün durumlarda kullanılır.

Örnek:
Конят спечели надбягването. At yarışı kazandı.
At eylemi gerçekleştirdiği için özne durumdadır ve ят tam tanımlığı alır.

Fakat:
Ездачът язди коня. Sürücü atı sürüyor.
Sürücü eylemi gerçekleştirdiği için öznedir ve ът tam tanımlığı alır. At ise eylemden etkilenen olduğu için я eksik tanımlık alır.

Normal olarak halk konuşma dilinde tüm durumlarda yalnızca eksik tanımlıkları kullanır. Ancak yazı dili için gereklidir.

-тел, -ар, -й son ekleriyle biten bu isimler -я veya –ят tanımlıkları alır.

учител (öğretmen) учителя учителят
лекар (doktor) лекаря лекарят
край (son) края краят

-я, -ят tanımlığı alan bazı istisnalar:

ден (gün) - деня,
кон (at) - коня,
зет (damat) - зетя,
крал (kral) - краля,
цар (çar) - цаля,
сън (rüya) - съня,
път (yol) - пътя,
огън (ateş) - огъня,
нокът (tırnak) - нокътя,
лакът (dirsek) - лакътя.

Sessiz harfle biten diğer eril isimler -а yada -ът son eki alır.

град (şehir) града градът
молив (kalem) молива моливът
компютър (bilgisayar) компютъра компютърът

a veya –я son ekleriyle sona eren eril isimlere dişil olan –та eklenir. Bunların tam yada eksik tanımlık için farklı biçimleri yoktur.

баща (baba) бащата
съдия (yargı) съдията

-o or –e ile sona eren eril isimlere nötr olan –тo eklenir. Onların da tam yada eksik tanımlıkları için farklı biçimleri yoktur.

чичо (amca) чичото
аташе (ataşe) аташето

4. Çoğul isimlerin belirli tanımlıkları:
Çoğul isimlere cinsiyetine bakılmaksızın belirli tanımlık fonetik olarak eklenir.

-и or -e ile sona eren çoğul isimlere –тe eklenir.

Eril tekil çoğul членувана форма
град (şehir) градове градовете
народ (ulus) народи народите
баща (baba) бащи бащите

Dişil tekil çoğul членувана форма
жена (kadın) жени жените
вечер (akşam) вечери вечерите
ръка (el, kol) ръце ръцете

Nötr tekil çoğul членувана форма
животно (hayvan) животни животните
насекомо (böcek) насекоми насекомите
ухо (kulak) уши ушите
око (göz) очи очите

-а or -я ile sona eren isimlere та eklenir.

Eril tekil / çoğul / членувана форма
крак (ayak,bacak) крака краката
господин (sayın bay) господа господата
брат (erkek kardeş) братя братята

Nötr tekil / çoğul / членувана форма
село (köy) села селата
море (deniz) морета моретата
цвете (çiçek) цветя цветята
изречение (cümle) изречения изреченията