Halil hulki aydın

[DeRBeDeR]

20. ASIRDA SİİRT’İN TANINMIŞ SİMALARI
HALİL HULKİ AYDIN

Halil Hulki Aydın 1866 yılında Siirt’te doğdu. Babasının adı Mehmet Efendi, Annesinin adı ise Halime Hanımdır. 10 yaşındayken KUR’A-I KERİM’İ ezberledi. Siirt Ulu Camiinde ve Fahriye Medresesinde tahsil gördü. Yine ilim tahsili için İstanbul’a giden Halil Hulki Aydın, Bayezit Medresesinde Sürmeneli Hacı Mustafa Efendi’den ders aldı. Mukradcı Camiinde de Atıf Hoca’dan dört yıl süreyle ders alan Halil Hulki Aydın İCAZETİNİ (DİPLOMASINI) Atıf Hoca’dan aldı.

İstanbul’dan döndükten sonra, o zamanlar adı HIDIR-EL AHDAR olan Cumhuriyet Camiinde Müderrislik yaptı. Medresede talebe okutmak yanında Rüşdiye Okulunda Öğretmenlik ve Mahkeme-i Şeriye’de Azalık görevlerinde bulundu.

14 yıl süreyle Siirt Müftülüğü yapan ve Müdafaai Hukuk cemiyetinin kurucusu olan Halil Hulki Aydın Meclis-i Mebusanın (TBMM) küşadından (kuruluşundan) vefat edinceye kadar Siirt Mebusu (Milletvekili) olarak görev yaptı.

Bugüne kadar yayınlanan il yıllıklarında adından sadece (İlk Siirt Milletvekili) olarak bahsedilen (Kitapları basılan Siirtliler) bölümünde yer verilmeyen Merhum Halil Hulki Aydın’ın gerçekte çok önemli ESERLERE imza attığı bilinmektedir.

Merhum’un basılmış, ancak nüshalarına ulaşamadığımız eserleri arasında “Siraci Fi Nazmı Sağuci”, Bin beyitten müteşekkil olduğu bilinen “Muktataful Ezher Fi Nazmil İzhar”, “Seyfunnasır Fi Nazmi esmali Ehlil Bedir”, Hazret-i Peygamberi metheden “Haiyye ve Kemaliye” adlı iki kasidesi, Atatürk hakkında Arapça, Türkçe methiyeleri ve yüzden fazla Türkçe manzumeleri dua ve tarihleri bulunmakta.

Osmanlı Bankası ile İş Bankasının da kurucularından olan Halil Hulki Aydın’ın Eşi Huriye Hanımdan 5 erkek ve 4 kız çocuğu dünyaya gelmiştir. Musa Sadri, Sadullah Vechi, Abdulkerim İhsan, Selahattin ve İrfan adlı erkek çocuklarının tümü, kendisi hayattayken vefat etmiştir. Bunlardan sadece Musa Sadri’nin çocukları olmuştur. Kız çocuklarının adları ise Melike, Zühra, Saadet v safiye olup dördü de babalarından uzun yıllar sonra rahmete intikâl etmişlerdir.

Latife Hanımla Atatürk’ün nikahını kıyan ve Mustafa Kemal’in (ATATÜRK) “HOCAM” diyerek iltifat ettiği Halil Hulki Aydın 1940 yılında vefat etmiştir.

Allah’ın rahmeti üzerine olsun.

[fat7133]

SLM BEN HALİL HULKİ AYDIN'IN TORUNU FATİH AYDINIM MERSİNDE İKAMET EDİYORUM DEDEMLE İLGİLİ OSMANLI BANKASI VE İŞ BANKASI KURUCUSU OLDUĞUNU İFADE ETMİŞSİNİZ BUNU BANA Bİ BELGE İLE YOLLAYABİLİRMİSİNİZ NEREDEN KSNITLADINIZ BU BANKALARDA KURUCU OLDUĞUNU BANA YARDIMCI OLURSANIZ SEVİNİRİM.

tşkl iyi çalışmalar

[DeRBeDeR]

Siirt gazetesi İmtiyaz sahibi ve yazı işleri Müdürü Ahmet ARITÜRK'ün kaleminden yazılan Bir makaledir...
Ve Daha bir çok Siirtin tanınmış simaları Geçen ki günlerde kitaplaştırıldı...

Ahmet ARITÜRK'e ulaşman için; 0484 223 79 24

[onuraydın]

Selamlar, bilgilerde eksik ve yanlışlık olmuş. Ben de bu ülkeye çok büyük hizmetleri geçmiş olan Halil Hulki Aydın'ın torunlarındanım. Osmanlı Bankası ile İş Bankasının da kurucularından olan HalilHulkiAydın’ın Eşi Huriye Hanımdan 5 erkek ve 4 kız çocuğu dünyaya gelmiştir. Musa Sadri, Sadullah Vechi, Abdulkerim İhsan, Selahattin ve İrfan adlı erkek çocuklarının tümü, kendisi hayattayken vefat etmiştir. Bunlardan Musa Sadri'nin çocukları yanısıra Sadullah vechinin de 2 si erkek 3 çocuğu olmuştur". iyi çalışmalar..

[RoHaN]

2-3 hafta önce Mücadele Gazetesinin 2. sayfasında yine Hulki Aydın hakkında arşiv değerinde bir haber yayınlanmıştı.

Yüzüncü Yıl Üniversitesi okuyan bir üyemiz az önce bana özel mesaj ile ulaştı. Kendisi hakkında bilgiler istedi. O gazeteyi bulur bulmaz ekleyeceğim.

[papuc]

Halil Hulki Bey'le ilgili resim ya da herhangi bir vesika'ya sahip olan birileri varsa benimle irtibata geçerse çok memnun olurum. Özellikle ailesinden birileri olursa, Halil Hulki Bey ile ilgili bilimsel bir çalışmada kullanmak için bunları istemekteyim. "Rohan" ilgin için tekrar teşekkür ederim

[RoHaN]

Gönderdiğim linler umarım işine yaramıştım. Ama senden rica, bu bilimsel araştırman bittiğinde bizimle de paylaşmandır.

Halil Hulki Aydın'ı merak eden çok sayıda insan var. Arşiv niteliğindeki çalışmanı dört gözle bekliyoruz.

[DeRBeDeR]

TORUNLARINDAN DANIŞTAY ÜYESİ TACİ BAYHAN’IN
MUSTAFA KEMAL ATATÜRK’ÜN DOSTU
SİİRT’İN İLK MEBUSLARINDAN HALİL HULKİ AYDIN’LA
İLGİLİ GENİŞ ÇAPLI VE BELGELERE DAYALI ARAŞTIRMASI

Danıştay Başkanlığı Onüçüncü Daire Üyesi Hemşerimiz Taci Bayhan (Kalkınma Bankası Eski Genel Müdürlerinden) Siirt İli Eski Müftüsü ve Siirt’in 6. dönem milletvekilliğini yapan büyük Alim ve Devlet Adamı Halil Hulku Aydın’ın hayatıyla ilgili geniş çaplı ve belgelere dayalı bir araştırma yaparak kitaplaştırdı.

Kendisi de Halil Hulki Aydın’ın torunlarından olan Hemşerimiz Taci Bayhan’ın belgelere dayalı meydana getirdiği bu güzel eseri, Siirt tarihinin bir parçası olmak açısından okuyucularımızla paylaşacağız.

Halil Hulki Aydın’ın torunlarından olan Taci Bayhan’ı daha iyi tanımak için kısa bir biyografisini sunmakla işe başlayalım:

TACİ BAYHAN

01.01.1953 tarihinde Siirt İli Kurtalan İlçesinde doğdu. 1972 yılında Mardin lisesi’ni bitirdi. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’nin İktisat_Maliye Bölümünden mezun oldu.

Çalışma hayatına 24 Ocak 1977 tarihinde Türkiye Öğretmenler Bankası’nda Müfettiş Yardımcısı olarak başladı. 1979 yılında İmar ve İskan Bakanlığı (bayındırlık ve İskan Bakanlığı) Müfettiş Yardımcılığı görevine atanmış olup; aynı bakanlıkta 1982 yılında Müfettiş, 1988 yılında Başmüfettiş, 1987-1990 yılları arasında da Teftiş Kurulu Başkan Yardımcısı olarak görev yapmıştır. 16 Mart 1990 tarihinde Teftş Kurulu Başkanlığı görevine atanmıştır.

Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Teftiş Kurulu Başkanlığı görevini 7 yıl aralıksız sürdüren Taci Bayhan 28 Temmuz 1997 tarihinde Türkiye kalkınma Bankası A.Ş.’ne Yönetim kurulu başkanı ve Genel Müdür olarak atanmış ve bu görevi 27 Haziren 2005’e kadar sürdürmüştür.

10 Ekim 1977’den 27 Haziren 2005 tarihine kadar Türk-Suudi Yatırım Holding Yönetim Kurulu Başkan Yardımcılığı, 26 Haziran 1999’dan 27 Haziran 2005 tarihine kadar Asya-Pasifik Ülkeleri Kalkınma Finans Kuruluşları Birliği (ADFIAP) Yönetim Kurulu Üyeliği ve Başkan Yardımcılığı, 22 Ekim 2001 – 27 Haziran 2005 tarihleri arasında İslam kalkınma Bankası Üyesi Ülkeler Kalkınma Finans Kuruluşları (ADFIMI) Yönetim Kurulu Üyeliği Türk-Nippon Sigorta A.Ş. Yönetim Kurulu Başkanlığı, 27 Haziran 2005’ten 24 Eylül 2005 tarihine kadar Başbakanlık Müşavirliği görevlerinde bulunmuştur.

23 Eylül 2005 tarihinde Cumhurbaşkanı tarafından Danıştay Üyeliğine seçilmiştir. 7 Haziran 2006 – 4 Ocak 2010 tarihleri arasında Danıştay Genel sekreteri olarak görev yapmıştır. 4 Ocak 2010 tarihinden beri 13. Daire Üyesi olarak görev yapmaktadır. Ortak çalışma sonucu hazırlanan “İdari yargı Kararlarının Uygulanması” başlıklı kitabı bulunan Bayhan evli ve iki çocuk babasıdır.

[DeRBeDeR]

SİİRT İLİ ESKİ MÜFTÜSÜ VE
SİİRT’İN VI DÖNEM
MİLLETVEKİLLİĞİ YAPAN
BÜYÜK ALİM VE DEVLET ADAMI
HALİL HULKİ AYDIN
Hazırlayan: Taci BAYHAN
(Halil Hulki Aydın’ın Torunlarından)
Danıştay 13. Daire Üyesi
(1)
BÜYÜK ÂLİM VE DEVLET ADAMI HALİL HULKİ AYDIN

Bu yazımda Dedem Halil Hulki AYDIN’ın yazmış olduğu kitaplardan biri olan “ELFİYE-MUKTATAF’UL-EZHAR” isimli kitabı tanıtmağa çalışacağım. Ancak, kitabın tanıtımına geçmeden önce yazarın bilimsel vasıfları ve devlet adamı kimliği hakkında okuyucuların bilgilerini tazelemek amacıyla hayatını kısaca özetlemeğe çalışacağım.

1869’da Siirt’te doğdu. Din adamı, Müftü, Eğitimci, Mebus, Yazar sıfatıyla hayatı boyunca milletine hizmet etti. Babası Hacı Ahmet Efendi’dir. 10 yaşında Kur’an-ı Kerimi ezberledi. İlk ve orta öğrenimini Siirt Mekteb-i İptidaiye ve Rüştiyesinde 1884’te tamamladı. Siirt’in Ulu Camii ve Fahriye Medreselerinde âlî ilimler öğrenmeye çalıştı. Daha sonra bilgisini genişletmek üzere İstanbul’a gitti ve Medrese öğrenimi gördü. Beyazıt’ta Sürmeneli Hacı Mustafa’nın ve Mukradcı Camisinde Âtıf Bey’in derslerine devam etti. 5 Aralık 1894’te Müderrislik icazeti aldı. 1899’da Siirt’e döndü ve 7 yıl Rüştiyede öğretmenlik yaptı. 8 Haziran l907’de Bidayet Mahkemesi üyesi oldu. Bu arada Siirt merkezinin nüfus sayımı için teşkil edilen komisyonun Başkanlığına getirildi. 24 Ağustos 1908’de Siirt Müftülüğüne atandı. Ayrıca Hadar-ı Ahdar Medresesinde öğretmenlik görevini üstlenerek icazet verdi. Ek görev olarak çeşitli tarihlerde idadi müdür vekâleti, ziraat, evkaf, maarif komisyonu başkanlıklarını yaptı. İttihad ve Terakki Partisinde politikaya girerek Siirt İdare Heyeti Başkanlığında, Merkez Heyeti Üyeliğinde ve 2 Temmuz 1918’den itibaren partinin Siirt Sorumlu Kâtipliğinde -Vekil olarak- bulundu. Siirt Kongresi’nden sonra Milli Mücadele’ye atılarak Siirt’te Ömer Atalay, Siirt Belediye Başkanı Hamit Bey, Hamza Hilmi, Bekir Sıtkı ve Abdulkerim (Nakipoğlu) Beyle Siirt Mudafaa-i Hukuk Cemiyetini kurdu ve Başkanlığına seçildi. İhtilaf Devletleri Temsilcilerine, Osmanlı Padişahı Vahdettin’e, Sadrazamlığa, Hariciye Nezaretine, Reddi İlhak Cemiyeti ile Vilayet-î Şarkiye Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Başkanlığı’na işgalleri kınayan ve reddeden telgraflar çektiler. Osmanlı Meb’usan meclisinin son dönemi için 24 Ocak 1920’de yapılan seçimde Siirt Milletvekili oldu. Ancak İstanbul’a gitmedi. 13 Mayıs 19820’de TBMM’ne katıldı. Mecliste Şer’iye-Evkaf ve Milli Eğitim Komisyonlarında görev aldı. 11 Ağustos 1923’te II. Dönem, 1 Kasım 1927’de III. Dönem, 4 Mayıs 1931’de IV. Dönem, 1 Mart 1935’te V. Dönem, 3 Nisan 1939’da VI. Dönem TBMM’ne Siirt’ten milletvekili seçildi. Yasama görevini ölümüne kadar devam ettirdi. II. Dönemde Mustafa Kemal’e olan büyük desteğini, 3 Mart 1924 tarihli Meclis müzakereleri ve kararlarıyla kabul edilen ve Türkiye’yi laikleştiren yasalar olarak bilinen “Şer’iye ve Evkaf ve Erkân-ı Harbiye Bakanlıklarının kaldırılmasına dair” kanun teklifi verilmesine önderlik ederek ortaya koydu. 53 arkadaşının imzasıyla Türkiye’nin laikleşmesinin yolunu açan Halil Hulki (Aydın) ve arkadaşlarının hazırladıkları kanun teklifinin gerekçesinde; “Din ve Ordunun politika akımları ile ilgilenmesi bir çok sakıncalar doğurur. Bu gerçek, bütün uygar milletler ve hükümetler tarafından bir temel ilke olarak kabul edilmiştir. Bu bakımdan, yeni bir hayat varlığı sağlamakla görevli bulunan Türkiye Cumhuriyeti’nin anayasasında zaten ifadesini bulmuş olan Şer’iye ve Evkaf Bakanlığı ile Erkân-ı Harbiye-i Umumiye Bakanlığının (ayrıca) bulunması uygun olmaz. Şer’iye ve Evkaf Bakanlığı kaldırılınca da bütün vakıfların millete intikal etmesi ve ona göre idare edilmesi doğal bir sonuçtur.” İfadeleri yer almıştır. Hiçbir aleyhte konuşma olmadan, tartışmasız kabul edilen bu kanunla, inanç ve ibadet konuları Diyanet İşleri Başkanlığına bırakılmıştır. Türkiye Cumhuriyetinin yönetiminde din işleri ile siyaset işleri birbirinden böylece ayrılmıştır.

(Devam edecek)

[DeRBeDeR]

ATATÜRK’ÜN YAKIN ARKADAŞI SİİRT ESKİ MİLLETVEKİLİ
MERHUM HALİL HULKİ AYDIN’IN TORUNU
DANIŞTAY ÜYESİ HEMŞERİMİZ TACİ BAYHAN’IN
DEDESİNİN HAYATIYLA İLGİLİ HAZIRLADIĞI KİTAP KONUSUNDA
GAZETECİ-YAZAR AHMET ARITÜRK’E YAZDIĞI MEKTUP

Mustafa Kemal ATATÜRK’ÜN (HOCAM) diyerek hitap ettiği yakın arkadaşı Siirt eski Milletvekillerinden Merhum Halil Hulki Aydın’ın Torunu Danıştay Üyesi Hemşerimiz Taci Bayhan’ın Dedesinin hayatıyla ilgili hazırladığı kitap konusunda Gazeteci-Yazar Ahmet Arıtürk’e yazdığı mektubu, İlimiz açısından önemli içeriği dolayısıyla aynen yayınlıyoruz. Yarından sonra da, Torunu Taci Bayhan’ın Merhum Halil Hulki Aydın’la ilgili olarak hazırladığı kitabı Türkiye ve Siirt tarihi açısından önemi dolayısıyla alıntılar yaparak okuyucularımıza sunacağız. İşte, Taci Bayhan’ın, Ahmet Arıtürk’e yazdığı mektup:

Ahmet Ağabey,

Siirt’in yetiştirdiği aydın din adamlarından olan, kurtuluş savaşı ve cumhuriyetimizin kuruluşunda sarfettiği emekten dolayı ATATÜRK tarafından takdir edilerek “Aydın” soyadı bizzat Cumhuriyetimizin Kurucusu tarafından kendisine verilen, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde uzun yıllar Siirt Milletvekilli olarak hizmet veren Dedem, rahmetle andığım çok Muhterem Halamın Kızı Eşinizin de Büyük Dedesi Halil Hulki Aydın’ın yaşamı ve “ELFİYE-MUKTATAF’UL-EZHAR” (BİN BEYİT-TOPLANAN TOMURCUKLAR) isimli Arapça eseri hakkında derlediğim bilgilerden hazırladığım bir yazı ve anılan eserin fotokopisi ile Dedemin Milletimizin kuruluş mücadelesine yaptığı katkılara yer veren Prof. Dr. Reşat Genç tarafından yayına hazırlanan “Türkiye’yi Lâikleştiren Yasalar” ve Prof. Dr. Mehmet Âkif Tural tarafından yayına hazırlanan “Hilâfet Sevdası Karşısında Milli Hâkimiyet Mücadelesi”, adlı kitapları 07.07.2009 tarihinde adresinize gönderilmiştir.

Asılları Cumhurbaşkanlığı arşivinde olan, Osmanlıca asılları ile transkripsiyonları ve günümüz Türkçesine uyarlanmış Halil Hulki Aydın’la Atatürk arasındaki telgraf haberleşme metinleri, Diyanet İşleri Başkanlığı’ndaki dosyasından alınan bazı dokümanlar ile diploma ve icazetname ve tayin belgeleri ile kanun tekliflerine ilişkin belgeler ciddi bir kitapta toplanarak ekte gönderilmiştir.

Tarih ve arşiv merakınız ve yazarlığınızın birikimi çerçevesinde en iyi şekilde değerlendireceğiniz kanaatiyle, selam ve saygılarımı sunar, başarılarınızın devamını dilerim.

Taci BAYHAN