Halil hulki aydın

[DeRBeDeR]

SİİRT İLİ ESKİ MÜFTÜSÜ VE
SİİRT’İN VI DÖNEM
MİLLETVEKİLLİĞİ YAPAN
BÜYÜK ALİM VE DEVLET ADAMI
HALİL HULKİ AYDIN
Hazırlayan: Taci BAYHAN
(Halil Hulki Aydın’ın Torunlarından)
Danıştay 13. Daire Üyesi
(2)
BÜYÜK ÂLİM VE DEVLET ADAMI HALİL HULKİ AYDIN

Türkiye’nin laikleşmesinin yolunu açan diğer iki kanun; “Öğretimlerin Birleştirilmesi” ile “Halifeliğin Kaldırılmasına ve Osmanlı Hanedanının Türkiye Cumhuriyeti Ülkesi Dışına çıkarılmasına Dair kanun” tekliflerinin hazırlanması ve Mecliste kabulüne büyük destek verdi. Bilumum ceraim erbabının affı, Şer’iye Vekaletinden musaddak icazetnameye sahip olmayanların dini kisveyi labis olmamaları (giyinmemeleri), Muş İli Kurulması, Urfa Mutasarrıfı Nusret Bey’in ailesine vatani hizmet aylığı verilmesi hakkında ve çeşitli konularda kanun tekliflerinde bulunda. Mustafa Kemal ile Latife Hanım’ın nikahında da yer alan Halil Hulkiye “Aydın” Soyadı Mustafa Kemal Atatürk tarafından aydın bir din adamı olduğu gerekçesi ile verilmiştir. Arapça ve Farsça’yı çok iyi seviyede bilen Halil Hulki Aydın dokuz çocuk babasıdır. 1892 yılında basılmış Muktataf’ul-ezhar fi nizamil-izhar isimli kitabının yanı sıra Muzilet-ul Gavamid fi fenni’l feraiz. Siraci fi nazmı İsagucu, Sefunnasır fi nazmi emsali eahli’l-Bedir, Medihai Peygamberide Haiyye, KARAHİSAR Milletvekili Hoca İsmail Şükrü Efendi’nin “Hilafeti İslamiye ve Büyük Millet Meclisi” isimli risalesine reddiye olarak Muş Mebusu Hoca el-hac İlyas Smi, Antalya Mebusu Hoca Rasih ile birlikte hazırladıkları Hâkimiyet-i Milliye ve Hilafet-i İslamiye isimli yayımlanmış eserleri bulunmaktadır. Yüzün üzerinde Türkçe, Arapça edebi manzumeleri, beliğ dua ve ta’rizleri vardır. Halil Hulki Aydın 4 Haziran 1940’ta Ankara’da öldü. Cebeci Asri Mezarlığında toprağa verildi. Aziz hatırası önünde saygıyla eğiliyorum.

Biz burada, dedemin yukarıda sayılan bilimsel nitelikli eserlerinden olan tamamı Arapça, Muktataf’ul-Ezhar’ı tanıtmaya çalışacağız.

Söz konusu eseri uzun zaman alan araştırmalarımız sonucu bulabildik. Önce bu kıymetli eseri Türkçeye tercüme edip yayınlamayı düşünüyorduk. Anacak beyitlerindeki edebi sanatların tercüme edilmesi mümkün olmadığı için bu düşüncelerimizden vazgeçtik. Her bir beyitte Arapça gramer kuralları ve Arap edebiyatının sanatsal özellikleri en güzel örnekleriyle mevcuttur.

Elfiye: binlik karşılığıdır. Bin mısradan meydana gelen manzum serler için kullanılır. Elfiyeler edebiyatla ilgili olduğu gibi hadis, fıkıh, feraiz, nahiv ilimleriyle de ilgili olabilirler. Bizim konumuz olan “Elfiye-Muktataf’ul Ezhar” isimli eser nahiv ilmiyle ilgilidir.

Doğal olarak burada nahiv nedir? Sorusu akla gelmektedir. Bunun da izahı gerekir. Türkiye Diyanet Vakıfı’nın yayınladığı İslam Ansiklopedisi’nin konu ile ilgili maddesinden yararlanarak nahvi aşağıdaki gibi kısaca açıklamaya çalıştık.
Nahiv, Arapça gramerinin söz dizimi kuralları ile Prab (Cümlesindeki konumuna göre, Arapça kelimelerin sonlarındaki harf ve harekenin değişmesi, bu değişikliği sağlayan etmenleri öğrenme bilgisi) bölümünü kapsayan ilim dalıdır.

(Devam edecek)