Bulgarca dilbilgisi gramer

[Adßlue4you]

İSİMLERİN HİTAP BİÇİMİ ЗВАТЕЛНА ФОРМА НА СЪЩЕСТВИТЕЛНИТЕ ИМЕНА

Bulgarcada özel isimler ve isimlerin onlara hitap edildiğinde kullanılan özel biçimleri vardır. Bunlara hitap biçimi denir.

I. Eril isimlerin hitap biçimi
Eril isimler ve özel isimlerin hitap biçimi - e, -ю son ekleri eklenerek oluşturulur.

Örnekler:
господин (Bay) господине
доктор докторе
професор професоре
Иван Иване
Петър Петре
Димитър Димитре
учител (öğrenci) учителю
приятел (arkadaş) приятелю

Bazı isimler son hecede ъ sesinin düşmesi gibi ses değişikliklerine uğrar. Петър ve Димитър ‘da olduğu gibi...
Sesli harfle sona eren eril isimlerin değişik hitap biçimi yoktur
чичо (amca), дядо (dede), Петко (erkek ismi)

II. Dişil isimlerin hitap biçimi

Dişil isimlerin hitap biçimi -a son ekinin; -o veya –e son ekleriyle değiştirilmesiyle oluşturulur.

Örnekler:
майка (anne) майко
сестра (kızkardeş) сестро
леля (hala-teyze) лельо (Unutma ki: я = й+а yada й+ъ)
госпожа (Bayan-evli) госпожо
госпожица (Bayan-evlenmemiş госпожице
хазайка (toprak sahibi hanımefendi) хазайке

Sessiz harfle sona eren dişil isimlerin hitap biçimi yoktur.

–я ile sona eren dişil isimlerin hitap biçimi; sondaki я, йo veya ьо ile değiştirilerek oluşturulur.
Мария Марийо
Надя Надьо
Fakat bu biçimler artık kullanılmıyor. Kaba olarak algılanmaktadır. Onun yerine asıl biçimleri olan Мария, Надя ‘nın kullanılması tercih edilmelidir.

-ка ile ile sona eren dişil isimlerin hitap biçimi vardır.
Иванка Иванке
Донка Донке

Nötr cinsli isimler, çoğul isimler ve –o ile sona eren özel isimlerin değişik biçimli hitap şekilleri yoktur.

господа (baylar) господа
госпожи (bayanlar) госпожи
Тошо (Тодор - kısa şekli) Тошо
Иво (Ивайло – kısa şekli) Иво

OLUMSUZLUK – ОТРИЦАНИЕ

Türkçede olumsuz bir cümleyi olumlu bir cümleden kurabilirsiniz.

1. –me, -ma olumsuzluk eki kullanarak:
Mektup yazıyor. – Mektup yazmıyor.
O Bulgarca öğreniyor. -- O Bulgarca öğrenmiyor.
Veya:
2. Değil veya yok kelimesi ekleyerek.
Mutluyum. -- Mutlu değilim.
Onun bir çok arkadaşı vardır. Onun hiç arkadaşı yok.
Bulgarcada olumlu bir cümleden olumsuz bir cümle kurmak için gereken şey sadece özne zamiri ( veya isim) ile fiil arasına “не” olusuzluk edatını koymaktır.

Ти пишеш писмо. Sen mektup yazıyorsun.
Ти не пишеш писмо. Sen mektup yazmıyorsun.

Той учи български. O Bulgarca öğreniyor.
Той не учи български. O Bulgarca öğrenmiyor.

Аз съм щастлив. Ben mutluyum
Аз не съм щастлив. Ben mutlu değilim

Bir sorunun cevabı olumsuz olduğu vakit, “hayır” sözcüğü iki defa belirir.
Искаш ли бира? - Bira istiyor musun ?
Не, не искам. – Hayır, istemiyorum.
Bu durum Bulgarcada olumsuz cümle oluşturmanın şemasını göstermektedir.

Bazı olumlu cümleler ve onların olumsuz karşılıkları:
нещо Bir şey нищо Hiç birşey
някого birisi никого Hiçbiri, hiç kimse
някой Birisi, bir kimse никой Hiçbiri, Hiç kimse
някога bazan никога Asla, hiçbir zaman

Örnekler:
Знаеш ли нещо за Мария?
Maria hakkında bir şey biliyor musun ?
Не, не зная нищо.
Hayır, hiçbir şey bilmiyorum.

някой ve някого (никой ve никого ile ilgili olarak) arasındaki fark:
някой ve никой: cümle içinde özne olarak yer aldıkları zaman kullanılır.
Някого ve никого: cümle içinde tümleç olarak yer aldığı zaman kullanılır.

Örneğin:
Някой е оставил съобщение на телефонния секретар.
Birisi telefon sekretere bir mesaj bırakmış.
Някой (birisi) bu eylemi yapmış. Bu yüzden cümlenin öznesidir.

Никой не те е търсил докато беше навън.
Hiç kimse sen dışarıda iken seni sormadı.
Никой (hiçkimse) bu eylemi yaptı. Bu yüzden cümlenin öznesidir.

Ти познаваш ли някого в Англия?
İngiltere’de hiç kimseyi tanıyor musun ?
Ти (sen) eylemi yaptı. Bu yüzden cümlenin öznesidir. Някого (hiç kimse) doğrudan tümleçtir.

Не, не познавам никого .
Hiç kimseyi tanımıyorum.
Аз (ben) bu eylemi yaptı. Bu yüzden cümlenin öznesidir. Никого (hiç kimse) doğrudan tümleçtir.

Dikkat: Çifte olumsuzluk
Bulgarcada çifte olumsuzluk mümkündür.

Не виждам никого.
Hiç kimseyi görmüyorum.
Никога не съм бил в Япония.
Japonyada hiç bulunmadım.

BULGARCA GELECEK ZAMANLI FİİLLER
БЪДЕЩЕ ВРЕМЕ НА ГЛАГОЛИТЕ В БЪЛГАРСКИЯ ЕЗИК

Bulgarcada gelecek zamanlı fiiller; özne zamiri ile şimdiki zamanlı fiil arasına ще edatı ekleyerek oluşturulur.

Örnekler:

I. fiil çekimi:
Present Future
живея yaşamak ще живея
1. аз живея аз ще живея
2. ти живееш ти ще живееш
3. той той
тя живее тя ще живее
то то
1. ние живеем ние ще живеем
2. вие живеете вие ще живеете
3. те живеят те ще живеят

II. fiil çekimi:
Present Future
уча Ders çalışmak ще уча
1. аз уча аз ще уча
2. ти учиш ти ще учиш
3. той той
тя учи тя ще учи
то то
1. ние учим ние ще учим
2. вие учите вие ще учите
3. те учат те ще учат

III. fiil çekimi:
Present Future
обичам sevmek ще обичам
1. аз обичам аз ще обичам
2. ти обичаш ти ще обичаш
3. той той
тя обича тя ще обича
то то
1. ние обичаме ние ще обичаме
2. вие обичате вие ще обичате
3. те обичат те ще обичат

съм (olmak) fiilinin gelecek zamanı:
съм fiilinin gelecek zaman için iki biçimi vardır. Onlardan biri Şimdiki zaman + ще edatı…

Present Future
1. аз съм аз ще съм
2. ти си ти ще си
3. той той
тя е тя ще е
то то
1. ние сме ние ще сме
2. вие сте вие ще сте
3. те са те ще са

Diğer biçimi ise düzensizdir. бъд köküne I. Fiil çekimi son ekleri eklenerek oluşturulur.
1. аз ще бъда
2. ти ще бъдеш
3. той
тя ще бъде
то
1. ние ще бъдем
2. вие ще бъдете
3. те ще бъдат

Düzensiz biçimi daha yaygın olarak kullanılır. Ancak her iki biçim de doğru kabul edilir.